Chiến tranh Iran thúc đẩy làn sóng đầu tư hạ tầng dầu khí: Định hình lại dòng chảy năng lượng toàn cầu

Cuộc khủng hoảng Hormuz và cú sốc chi phí năng lượng toàn cầu

Việc eo biển Hormuz bị đóng cửa do chiến tranh giữa Mỹ - Israel và Iran đã gây ra một cú sốc lớn cho chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu. Theo báo cáo của Trung tâm Nghiên cứu Năng lượng và Không khí sạch (CREA), tổng hóa đơn nhập khẩu năng lượng toàn cầu đã tăng thêm 330 tỷ USD trong sáu tháng từ tháng 3 đến tháng 8. Con số này phản ánh sự phụ thuộc nặng nề của thế giới vào một hành lang xuất khẩu năng lượng dễ bị tổn thương trước các sự kiện địa chính trị. Hệ quả trước mắt là giá dầu và khí đốt tăng vọt, gây áp lực lạm phát lên các nước nhập khẩu, đặc biệt là châu Á và châu Âu. Đồng thời, các nhà sản xuất vùng Vịnh buộc phải ngừng khai thác một số giếng dầu và tìm cách vận chuyển dầu thô qua các kênh không chính thức, làm gia tăng rủi ro an ninh và chi phí bảo hiểm.

Kênh truyền dẫn tới thị trường tài chính

Cuộc khủng hoảng này tác động đến thị trường tài chính qua nhiều kênh. Thứ nhất, giá dầu thô tăng cao làm gia tăng lạm phát toàn cầu, buộc các ngân hàng trung ương, đặc biệt là Fed, phải duy trì lãi suất cao trong thời gian dài hơn, qua đó hỗ trợ đồng USD. Tuy nhiên, chỉ số DXY hiện ở mức 99.42, cho thấy thị trường có thể đã định giá phần lớn rủi ro địa chính trị. Thứ hai, dòng vốn đầu tư vào hạ tầng năng lượng và cảng biển ở vùng Vịnh có thể tạo ra cú hích cho các ngành xây dựng, vận tải biển và dịch vụ dầu khí. Thứ ba, các nước xuất khẩu ngoài vùng Vịnh như Mỹ, Na Uy, Canada và một số nước châu Phi có thể hưởng lợi từ việc tái định hướng dòng chảy dầu mỏ, tăng thị phần và doanh thu. Điều này có thể ảnh hưởng đến cán cân thương mại và tỷ giá của các đồng tiền liên quan.

Làn sóng đầu tư hạ tầng: Các tuyến đường thay thế

Trước tình trạng Hormuz bị phong tỏa, các nước vùng Vịnh đã nhanh chóng triển khai các tuyến đường xuất khẩu thay thế. Saudi Arabia đã tận dụng đường ống Đông-Tây để vận chuyển dầu thô từ vùng biển phía Đông sang Biển Đỏ, nâng công suất lên tới 7 triệu thùng/ngày trong những tuần đầu chiến tranh, gần gấp đôi công suất trước đó. Tuy nhiên, sự hiện diện của lực lượng Houthi ở Bab el-Mandeb khiến tuyến đường này không an toàn, buộc Saudi phải chuyển hướng qua kênh đào Suez, nơi có năng lực thông qua hạn chế. UAE, qua ADNOC, đang lên kế hoạch xây dựng đường ống West-East 1, nối tới cảng Fujairah nằm ngoài eo biển Hormuz, dự kiến tăng công suất xuất khẩu từ 1.8 triệu thùng/ngày lên 3.6 triệu thùng/ngày. TotalEnergies đã tham gia dự án này, cùng với một dự án đường ống khác tại Iraq nhằm vận chuyển dầu thô Iraq qua Syria ra Địa Trung Hải. Mỹ ủng hộ dự án, nhưng chi phí ước tính ít nhất 15 tỷ USD và thời gian xây dựng 4 năm là quá chậm so với nhu cầu cấp bách của Iraq. Do đó, Iraq đang đàm phán với Syria để sửa chữa đường ống cũ đã ngừng hoạt động 20 năm, có thể hoàn thành trong 3 năm, đồng thời mở rộng tuyến Kirkuk-Ceyhan với Thổ Nhĩ Kỳ. Kuwait cũng đang tìm cách kết nối với mạng lưới đường ống của UAE và Saudi để xuất khẩu qua Fujairah và Biển Đỏ, nhằm giảm thiểu tác động tiêu cực khi GDP dự kiến giảm 8% trong năm nay. Qatar, với 100% LNG phụ thuộc vào Hormuz, cũng đang chịu áp lực tăng trưởng âm.

Tác động dài hạn và cơ hội cho các nước ngoài vùng Vịnh

Làn sóng đầu tư vào hạ tầng dầu khí và cảng biển không chỉ giải quyết vấn đề trước mắt mà còn định hình lại bản đồ năng lượng toàn cầu. Việc đa dạng hóa các tuyến đường xuất khẩu sẽ làm giảm sự phụ thuộc vào Hormuz, qua đó giảm rủi ro địa chính trị cho thị trường dầu mỏ. Điều này có lợi cho các nước nhập khẩu lớn như Nhật Bản, vốn đã đồng ý tham gia tài trợ cho các dự án mở rộng mạng lưới đường ống của Saudi và UAE. Đồng thời, các nước xuất khẩu ngoài vùng Vịnh như Mỹ, Na Uy và Canada có thể tăng thị phần nhờ nguồn cung ổn định và chi phí vận chuyển thấp hơn. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng các tuyến đường thay thế vẫn có những hạn chế về năng lực và an ninh, như việc Biển Đỏ không an toàn do Houthi. Do đó, tác động dài hạn sẽ phụ thuộc vào tốc độ hoàn thành các dự án và khả năng kiểm soát rủi ro an ninh.

Những gì nhà giao dịch cần theo dõi

Trong bối cảnh căng thẳng vẫn tiếp diễn, với việc Mỹ không kích Iran vào Chủ nhật và Iran tấn công các căn cứ Mỹ ở Jordan, thị trường sẽ tiếp tục biến động. Nhà giao dịch nên theo dõi sát tiến độ các dự án hạ tầng năng lượng, đặc biệt là đường ống West-East 1 của ADNOC và các thỏa thuận giữa Iraq với Syria và Thổ Nhĩ Kỳ. Bên cạnh đó, các chỉ số kinh tế như PMI sản xuất của Trung Quốc và khu vực Eurozone, cùng với doanh số bán lẻ và tỷ lệ thất nghiệp của EU, sẽ cung cấp thêm tín hiệu về sức khỏe kinh tế toàn cầu và nhu cầu năng lượng. Ngoài ra, phản ứng của Fed đối với lạm phát do giá năng lượng tăng sẽ là yếu tố quan trọng quyết định xu hướng của USD và các cặp tiền tệ chính. Sự dịch chuyển dòng vốn đầu tư vào hạ tầng có thể tạo ra cơ hội trong các ngành liên quan, nhưng cũng tiềm ẩn rủi ro nếu các dự án bị trì hoãn hoặc chi phí vượt ngân sách.