CDU thất thế ở bầu cử bang: kế hoạch cải cách tăng trưởng của Đức va vào tường chính trị, EUR đã phản ánh chưa?

Sự việc: một cuộc bầu cử bang, hai tín hiệu trái chiều cho chính quyền Merz

Hai cuộc bầu cử bang ở Đức cuối tuần qua đã giáng thêm một đòn vào đảng Liên minh Dân chủ Cơ đốc giáo (CDU) của Thủ tướng Friedrich Merz. Ở bang Mecklenburg-Vorpommern, đảng cực hữu Alternative for Germany (AfD) về nhất; tại Berlin, đảng cánh tả Die Linke dẫn đầu, còn CDU mất đáng kể phiếu. Bản thân Merz đã gọi kết quả này là một "thảm họa" cho đảng mình.

Điểm cần lưu ý là AfD gần như không thể lên nắm quyền ở bang này vì các đảng khác từ chối hợp tác với cực hữu. Nhưng sức mạnh biểu quyết của họ vẫn đang tăng: AfD đứng đầu ở một bang khác hồi đầu tháng và đang vượt lên trong các thăm dò ý định bỏ phiếu toàn quốc. Đây không còn là hiện tượng địa phương, mà là một lực lượng chính trị đang định hình lại cục diện liên bang.

Kênh truyền dẫn: từ bế tắc nghị viện tới triển vọng tăng trưởng và lãi suất

Về mặt cơ chế, tác động tới thị trường không đến từ lá phiếu mà từ khả năng thực thi chính sách. Phần lớn chương trình nghị sự của Merz — cải cách thuế, y tế, lương hưu, chương trình chi tiêu quốc phòng và hạ tầng, cùng việc cắt giảm thủ tục hành chính cho doanh nghiệp vừa và nhỏ — vẫn phải qua quốc hội. Khi CDU rơi vào khủng hoảng nội bộ, năng lực đàm phán liên đảng suy yếu, và theo nhận định của ING, không tồn tại đa số ủng hộ cải cách. Đó là kênh truyền dẫn thứ nhất: kỳ vọng tăng trưởng trung hạn bị hạ, kéo theo kỳ vọng lạm phát và lộ trình lãi suất của ECB.

Kênh thứ hai là rủi ro chính trị dài hạn. Chuyên gia của Capital Economics chỉ ra rằng triển vọng tăng trưởng Đức có cải thiện, khoảng 1%, nhưng phần lớn đến từ các yếu tố tạm thời như kích thích tài khóa và tác động của cú sốc năng lượng 2022 đang mờ dần. Các thách thức cơ cấu — giá năng lượng cao, thị trường lao động đắt đỏ và bị quản lý quá mức, phơi nhiễm với "cú sốc Trung Quốc", già hóa dân số — vẫn nguyên vẹn. Nếu cải cách bị chặn, nền kinh tế lớn nhất châu Âu mất đi động lực tăng trưởng tiềm năng, và cùng với nó là cơ sở để đồng euro mạnh lên một cách bền vững.

Thị trường đã định giá gì?

Phản ứng thị trường phiên đầu tuần khá lạnh nhạt: lợi suất trái phiếu Đức giảm và chứng khoán tăng theo xu hướng toàn cầu. Đến 21:26 giờ Việt Nam ngày 21/09, chỉ số DXY ở 100,379 (+0,16%), EUR/USD ở 1,14703 (-0,13%), USD/JPY ở 157,39 (+0,34%), và vàng ở 4.338,19 USD (-0,97%).

Cách đọc hợp lý: thị trường đang xử lý sự kiện này như một cú sốc chính trị nội bộ Đức, không phải một cú sốc hệ thống châu Âu. Mức giảm 0,13% của EUR/USD tương đương nhiễu dao động thường ngày, cho thấy rủi ro bế tắc chính trị chưa được tính vào giá. Nói cách khác, EUR chưa nhận "phần bù rủi ro chính trị Đức" nào đáng kể. Điều này có hai hệ quả: một là, nếu các cuộc thăm dò tiếp tục xấu đi, phần bù đó sẽ được bổ sung và EUR chịu áp lực; hai là, khi định giá còn mỏng, biên độ phản ứng với tin xấu tiếp theo sẽ rộng hơn bình thường.

Một chi tiết đáng chú ý là vàng giảm gần 1% dù bối cảnh chính trị châu Âu bất ổn. Điều này cho thấy dòng tiền đang chạy theo câu chuyện lãi suất và sức mạnh đồng USD hơn là tìm nơi trú ẩn địa chính trị — nghĩa là kênh trú ẩn chưa được kích hoạt.

Vì sao đây là câu chuyện dài hạn, không phải tin trong ngày

Khác biệt giữa một cuộc bầu cử bang và một cuộc bầu cử liên bang nằm ở chỗ: lá phiếu bang không thay đổi chính phủ, nhưng nó thay đổi chi phí chính trị để thông qua các dự luật khó. Với CDU trong trạng thái khủng hoảng, mỗi cải cách đều đắt hơn về mặt chính trị, và đảng Dân chủ Xã hội — đối tác nhỏ trong liên minh — có thêm đòn bẩy để đòi nhượng bộ. Merz tuyên bố sẽ tiếp tục tại vị và thúc đẩy các biện pháp cải cách, nhưng khoảng cách giữa tuyên bố và khả năng thực thi đang rộng ra.

Về trung hạn, kịch bản cần theo dõi là khả năng một cuộc bầu cử liên bang sớm. Giới phân tích ở ING không loại trừ khả năng phải bổ sung thêm một cuộc bầu cử Đức vào "siêu năm bầu cử" 2027 của châu Âu. Nếu kịch bản đó thành hình, phần bù rủi ro chính trị cho euro sẽ không còn ở mức nhiễu.

Điều cần theo dõi

Trước mắt, chỉ số niềm tin tiêu dùng khu vực đồng euro công bố ngày 22/09 với dự báo -34 là điểm kiểm tra đầu tiên xem tâm lý hộ gia đình có phản ánh bất ổn chính trị hay không. Về phía Mỹ, bài phát biểu của thành viên Fed Goolsbee và chỉ số hoạt động kinh tế quốc gia của Fed Chicago (dự báo 0,2 so với 0,08 kỳ trước) sẽ tác động tới DXY, và qua đó tới EUR/USD. Về phía Đức, cần theo dõi tiến độ các dự luật ngân sách và cải cách trong quốc hội, cùng các cuộc thăm dò toàn quốc — đây mới là biến số quyết định liệu phần bù rủi ro chính trị có được cộng thêm vào euro hay không.