Lợi suất 30 năm vượt 5,3%: dầu gần 100 USD và buyback Kho bạc đẩy term premium lên đâu?

Mức lợi suất chưa từng thấy kể từ khủng hoảng tài chính

Lợi suất trái phiếu Kho bạc Mỹ kỳ hạn 30 năm đã vượt 5,3%, tiệm cận vùng cao nhất kể từ năm 2007 — thời điểm trước khi Lehman Brothers sụp đổ. Trong khi đó, lợi suất chuẩn kỳ hạn 10 năm chạm đỉnh 4,865% trong phiên thứ Năm, tích lũy mức tăng 25 điểm cơ bản chỉ trong chưa đầy hai tuần và trọn vẹn nửa điểm phần trăm kể từ cuối tháng Sáu. Kỳ hạn 2 năm cũng đã xuyên thủng đỉnh của vùng dao động hai năm qua, ở ngưỡng ngay dưới 4,5%.

Điểm đáng chú ý là đợt tăng này không chỉ giới hạn ở đầu dài của đường cong. Khi cả ba kỳ hạn cùng bị bán tháo, thị trường đang định giá lại đồng thời cả kỳ vọng lãi suất ngắn hạn lẫn phần bù rủi ro kỳ hạn (term premium) — tức khoản đền bù mà nhà đầu tư đòi hỏi để nắm giữ trái phiếu dài hạn thay vì lăn lộn qua các kỳ hạn ngắn.

Hai lực đẩy cùng lúc: dầu và buyback

Nguyên nhân thứ nhất đến từ năng lượng. Giá dầu Brent đã tiến sát ngưỡng 100 USD/thùng sau khi Mỹ và Iran trao đổi các cuộc tấn công nhắm vào tàu chở dầu, làm phức tạp thêm tuyến vận tải vốn đã căng thẳng qua eo biển Hormuz — tuyến đường từng vận chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu toàn cầu trước chiến sự. Dầu cao đẩy trực tiếp chi phí năng lượng, làm xói mòn kỳ vọng lạm phát hạ nhiệt và qua đó làm tăng phần bù lạm phát trong lợi suất danh nghĩa. Nói cách khác, dầu không chỉ là câu chuyện hàng hóa, nó đang tái định giá toàn bộ đường cong lợi suất.

Nguyên nhân thứ hai mang tính kỹ thuật nhưng quan trọng không kém. Chương trình mua lại trái phiếu của Bộ Tài chính Mỹ, với quy mô 6 tỷ USD cho các chứng khoán dài hạn, đã không đáp ứng được kỳ vọng của thị trường về một can thiệp lớn hơn. Các nhà phân tích tại MUFG ước tính nếu Bộ Tài chính duy trì lịch trình chín đợt buyback mỗi quý và mua tới 6 tỷ USD mỗi lần, tổng mua ròng hàng năm có thể chỉ hơn 200 tỷ USD. Chính con số này cho thấy quy mô can thiệp còn khá nhỏ so với khối lượng phát hành cần hấp thụ, và MUFG cũng lưu ý rằng rất khó chắc chắn liệu các đợt mua lớn hơn có được duy trì hay không.

Term premium: câu hỏi chưa có đáp án thống nhất

Giới chuyên gia chia rẽ về nguyên nhân gốc rễ. Một số cho rằng nợ chính phủ Mỹ phình to — hiện tượng phổ biến ở các nền kinh tế lớn — buộc nhà đầu tư đòi đền bù cao hơn để nắm giữ trái phiếu dài hạn, vốn mang rủi ro lớn hơn. Luận điểm này ngụ ý term premium đang tăng vì lo ngại về tính bền vững tài khóa.

Tuy nhiên, Stephen Miran — cựu Chủ tịch Hội đồng Cố vấn Kinh tế Mỹ được bổ nhiệm năm 2025 — lại phản bác, cho rằng đợt tăng lợi suất phản ánh "kỳ vọng về tăng trưởng kinh tế dài hạn" chứ không phải lo ngại về uy tín ngân hàng trung ương hay tài khóa. Sự khác biệt này rất quan trọng với người giao dịch: nếu là câu chuyện tăng trưởng, lợi suất cao đi kèm đồng USD mạnh là tín hiệu tích cực; nếu là câu chuyện rủi ro tài khóa, lợi suất cao lại là dấu hiệu cảnh báo về một phần bù rủi ro đang mất kiểm soát.

Dữ liệu thị trường phần nào nghiêng về kịch bản thứ hai. Chỉ số DXY đứng ở 98,999 (+0,22%), EUR/USD lùi về 1,16195 (-0,12%) và USD/JPY leo lên 154,32 (+0,53%). Đáng chú ý, vàng giảm 1,02% về 4356,11 USD — điều này hơi bất thường nếu thị trường thuần túy lo ngại rủi ro tài khóa, bởi vàng thường hưởng lợi trong kịch bản đó. Việc vàng giảm cùng lúc USD mạnh gợi ý dòng tiền đang chạy vào lợi suất thực dương của trái phiếu Mỹ hơn là vào tài sản trú ẩn cổ điển.

Điều gì đang chờ phía trước

Trọng tâm ngắn hạn nằm ở báo cáo PPI hôm nay và CPI ngày mai — những thước đo sẽ định hình kỳ vọng cho cuộc họp chính sách của Fed vào tuần sau. Đồng thuận hiện tại cho thấy lạm phát lõi (MoM) đi ngang ở 0,2%, lạm phát lõi (YoY) hạ nhẹ từ 2,5% xuống 2,4%, trong khi lạm phát tổng thể (MoM) được dự báo tăng vọt lên 0,4% từ mức 0,1% kỳ trước, còn lạm phát tổng thể (YoY) giữ nguyên 3,4%. Chỉ số CPI được dự báo ở 334,85 điểm so với 333,92 kỳ trước.

Sự phân kỳ giữa lạm phát lõi hạ nhiệt và lạm phát tổng thể tăng mạnh chính là câu chuyện của dầu. Nếu con số tổng thể vượt 0,4%, thị trường có thể buộc phải định giá lại term premium cao hơn nữa, đặc biệt khi lợi suất 30 năm đã ở vùng cao nhất 19 năm.

Người giao dịch nên theo dõi ba biến số: thứ nhất, phản ứng của lợi suất 30 năm sau CPI — liệu 5,3% có trở thành nền mới hay chỉ là đỉnh tạm thời; thứ hai, diễn biến giá dầu quanh ngưỡng 100 USD, vì đây là kênh truyền dẫn lạm phát trực tiếp nhất; và thứ ba, quy mô thực tế của các đợt buyback tiếp theo từ Bộ Tài chính, bởi bất kỳ tín hiệu mở rộng nào cũng có thể làm dịu áp lực ở đầu dài đường cong.