Ba đòn siết thuế quan, nhiên liệu và lãi suất bào mòn biên lợi nhuận doanh nghiệp Mỹ

Áp lực ba chiều đè lên khu vực sản xuất vừa và nhỏ

Sự kết hợp giữa thuế quan theo chính sách thương mại của Tổng thống Donald Trump, giá nhiên liệu tăng vọt do xung đột Iran và lãi suất đang đi lên đang buộc các doanh nghiệp Mỹ phải đưa ra những lựa chọn khó khăn. Đây không còn là câu chuyện chi phí đơn lẻ, mà là một cú siết đồng thời từ ba phía: nguyên liệu đầu vào đắt hơn, chi phí vận chuyển và sản xuất cao hơn, và chi phí tài trợ hàng tồn kho cũng như thiết bị tăng lên.

Ví dụ cụ thể từ Original Saw Co. ở Britt, Iowa — doanh nghiệp 25 nhân sự chuyên sản xuất máy cưa công nghiệp — cho thấy mức độ nghiêm trọng. Một chi tiết giá đỡ nhỏ dùng cho động cơ máy cưa đã tăng hơn gấp đôi trong mùa hè, từ 42 USD lên 87 USD. Chủ doanh nghiệp Allen Eden cho biết ông đang cố giữ nhiều hàng tồn kho hơn vì không chắc có thể mua được trong tương lai. Đây là hành vi tích trữ điển hình khi doanh nghiệp mất niềm tin vào khả năng tiếp cận nguồn cung — một dấu hiệu căng thẳng chuỗi cung ứng thực sự, không chỉ là biến động giá nhất thời.

Ai hấp thụ được, ai không

Điểm mấu chốt nằm ở khả năng định giá. Các hãng hàng không đã chứng minh họ có thể chuyển chi phí nhiên liệu sang hành khách: giá vé tháng 8 tăng hơn 23% so với cùng kỳ năm trước, theo dữ liệu lạm phát mới nhất. United Airlines thậm chí cắt bớt các đường bay biên lợi nhuận thấp trong môi trường nhiên liệu đắt đỏ, qua đó vừa bảo vệ biên lợi nhuận vừa gián tiếp đẩy giá vé lên cao hơn.

Ngược lại, các nhà sản xuất quy mô vừa bị kẹt. Họ phụ thuộc vào vốn vay ngắn hạn, nên mỗi lần Fed tăng lãi suất truyền thẳng vào chi phí, như Dubravko Lakos-Bujas — trưởng bộ phận chiến lược toàn cầu của JPMorgan Chase — lưu ý trong ghi chú ngày 14/9. Các ngành thâm dụng vốn như sản xuất, thiết bị, logistics đường bộ và bất động sản thương mại chịu tổn thương nặng nhất. Gregory Daco, kinh tế trưởng tại EY-Parthenon, nhận định thẳng: "Sự kết hợp giữa lãi suất cao hơn và giá nhiên liệu cao hơn khiến các ngành phơi nhiễm nặng với cả hai yếu tố này là những cái tên đầu tiên trong tầm ngắm."

Dữ liệu từ chuỗi cung ứng ô tô củng cố bức tranh này. Lợi nhuận trước lãi vay và thuế của 100 nhà cung ứng ô tô hàng đầu đã giảm xuống 4,2% trong năm ngoái, từ mức hơn 6% năm 2021, theo Berylls by AlixPartners. Với 10 hãng xe lớn nhất, con số này là 5,2%, giảm từ gần 8% năm 2022. Grupo Antolin — nhà cung ứng cho Ford, GM, Volkswagen và Stellantis — đã nộp đơn xin bảo hộ phá sản Chapter 15 tại Mỹ vào tháng 7, với lý do thuế quan, chi phí nguyên liệu và năng lượng cao hơn, cùng gián đoạn chuỗi cung ứng.

Cơ chế lan truyền vào lạm phát

Điều đáng lưu ý là các doanh nghiệp vừa và nhỏ buộc phải chuyển một phần chi phí sang giá bán, qua đó nuôi dưỡng lạm phát dai dẳng. Nhưng Fed tăng lãi suất lần đầu sau ba năm — và phát tín hiệu có thể tăng thêm một lần nữa trong năm nay — lại không trực tiếp giải quyết nguyên nhân gốc rễ của lạm phát: xung đột Iran, thuế quan, và làn sóng đầu tư AI đẩy giá điện, chip nhớ, đồng và đất lên cao.

Đây là nghịch lý trung tâm. Chính sách tiền tệ thắt chặt làm tăng chi phí vốn cho chính những doanh nghiệp đang phải vật lộn với chi phí đầu vào cao hơn, trong khi không thể hạ giá nhiên liệu hay đảo ngược thuế quan. Kết quả là chi phí tài chính bị đẩy lên mà áp lực lạm phát gốc không giảm tương ứng — một dạng "squeeze" kép mà nền kinh tế thực phải gánh.

Ở phía bán lẻ, Home Depot cho biết áp lực bất ngờ từ năng lượng và nguyên liệu sẽ "bù trừ hoàn toàn" lợi ích từ 730 triệu USD hoàn thuế. CFO Richard McPhail thừa nhận mức độ bất định hiện tại quá lớn khi đồng thời phải đối mặt với lạm phát, lãi suất và giá nhiên liệu. Eastman Chemical — nhà sản xuất nhựa, phụ gia cho thiết bị y tế, thức ăn chăn nuôi và kính ô tô — cũng ghi nhận áp lực tương tự. CEO Mark Costa nói vào tháng 5 rằng "mọi người đều bị dồn vào chân tường và không còn dư địa để hấp thụ các đợt tăng này", và các đợt tăng giá đang diễn ra nhanh hơn bất cứ điều gì ông thấy trong 20 năm.

Khoảng cách giữa Phố Wall và Main Street

Bức tranh không đồng đều. Các ông lớn công nghệ và tài chính trong S&P 500 có dự trữ tiền mặt dồi dào và vay nợ dài hạn, nên ít bị ảnh hưởng bởi lãi suất cao hơn. Biên lợi nhuận của các công ty lớn vẫn gần mức cao lịch sử nhờ năng suất tăng, chi phí lao động được kiểm soát và làn sóng đầu tư AI. Lakos-Bujas ước tính phần lớn doanh nghiệp lớn vẫn trụ được cho đến khi lợi suất trái phiếu Kho bạc kỳ hạn 10 năm chạm 6%, so với mức khoảng 5% hiện tại — dựa trên 80 năm dữ liệu.

Nhưng khoảng cách này chính là điểm rủi ro. Khi chỉ số đầu cơ như S&P 500 phản ánh sức mạnh của nhóm doanh nghiệp lớn, phần còn lại của nền kinh tế — khu vực sản xuất vừa và nhỏ, logistics, bất động sản thương mại — đang âm thầm chịu đựng. Daco của EY-Parthenon cảnh báo: "Nền kinh tế có sức chống chịu, nhưng đang phơi nhiễm với những ổ rủi ro ngày càng lớn. Một cú sốc có thể xuất hiện nhanh hơn tất cả chúng ta nghĩ."

Điều cần theo dõi

Trong ngắn hạn, thị trường nên chú ý đến bài phát biểu của Fed Goolsbee vào 17:30 ngày 21/9 và chỉ số hoạt động kinh tế quốc gia của Fed Chicago (dự báo 0.2, kỳ trước -0.08) — nếu con số thực tế tiếp tục yếu, đó là xác nhận thêm rằng áp lực lên khu vực sản xuất đang lan rộng. Về phía Trung Quốc, lãi suất cho vay cơ bản kỳ hạn 1 năm và 5 năm dự kiến giữ nguyên ở 3% và 3,5%; bất kỳ động thái cắt giảm nào cũng sẽ phát tín hiệu về nhu cầu toàn cầu đang suy yếu, qua đó ảnh hưởng đến đồng AUD và NZD — những đồng tiền nhạy cảm với chu kỳ hàng hóa.

Với chỉ số DXY đang ở 100.215, vàng 4.380,77 USD và EUR/USD 1,14856, thị trường dường như chưa định giá đầy đủ rủi ro suy giảm từ khu vực doanh nghiệp vừa và nhỏ. Nếu làn sóng phá sản hoặc cắt giảm việc làm trong sản xuất lan rộng, kỳ vọng lãi suất của Fed có thể đảo chiều nhanh chóng — một kịch bản mà vàng và đồng USD có thể phản ứng mạnh. Nhà giao dịch nên theo dõi sát diễn biến lợi suất trái phiếu 10 năm, giá dầu diesel và các báo cáo lợi nhuận ngành công nghiệp trong quý tới để đánh giá liệu áp lực biên lợi nhuận có chuyển thành suy giảm vĩ mô thực sự hay không.