Tháng 9 và phép thử phân kỳ: Fed có thể tăng lãi, BoE chọn đứng ngoài dù lạm phát năng lượng quay lại

Cú sốc năng lượng buộc ECB quay đầu, Fed bị đẩy vào thế khó

ECB vừa nâng lãi suất lên 2,5%, kèm cảnh báo lạm phát sẽ "duy trì trên" mục tiêu 2% trong một thời gian. Đây là bước ngoặt: chỉ vài tháng trước, thị trường còn tranh luận về thời điểm cắt giảm, giờ câu hỏi đã đổi thành ai sẽ phải tăng tiếp. Nguyên nhân nằm ở giá dầu: Brent quanh 105 USD/thùng, tiến sát vùng đỉnh khi xung đột bùng phát, trong khi vận chuyển qua eo Hormuz bị hạn chế. Chi phí năng lượng không chỉ đội giá xăng mà còn thấm vào chi phí vận tải hàng hóa, rồi cuối cùng vào giá thực phẩm và hàng thiết yếu.

Với Fed, áp lực đã tích tụ qua năm cuộc họp giữ nguyên lãi suất trong vùng 3,5–3,75%. Lần điều chỉnh gần nhất là một lần cắt vào tháng 12. Nhưng thị trường lao động Mỹ vẫn mạnh, và việc Tổng thống Donald Trump nói thẳng rằng giá dầu chỉ hạ sau khi chiến tranh Iran kết thúc — thời điểm ông kỳ vọng là sau bầu cử tháng 11 — đã khiến nhiều người trên Phố Wall đặt cược vào một lần tăng lãi trong tháng này. Chủ tịch Fed mới Kevin Warsh giữ im lặng về lộ trình lãi suất, nhưng nhắc đi nhắc lại rằng trọng tâm của ngân hàng trung ương là làm chậm đà tăng giá. Deutsche Bank gọi tăng lãi là "kết quả chính sách có khả năng xảy ra nhất". Oxford Economics thì nghiêng về giữ nguyên, song gần như mọi dự báo đều loại bỏ khả năng cắt giảm.

Vì sao BoE có thể vẫn đứng ngoài ở 3,75%

Anh là ví dụ rõ nhất cho việc một cú sốc năng lượng giống nhau lại tạo ra phản ứng chính sách khác nhau. Hóa đơn năng lượng hộ gia đình đang hướng tới mức cao nhất ba năm khi bước vào mùa đông, giá khí đốt vượt 200p/therm lần đầu kể từ cuối 2022, và lạm phát đang ở 2,9% với dự báo sẽ tăng trong các tháng tới. Về mặt con số, đây là môi trường đủ khó chịu để BoE phải hành động.

Nhưng khác biệt nằm ở vòng lan tỏa thứ cấp. Oxford Economics chỉ ra chưa có dấu hiệu người lao động đòi tăng lương hay doanh nghiệp đẩy giá để bù chi phí — điều cho BoE "một khoảng thở". Bối cảnh hiện tại trái ngược với năm 2022: khi đó thị trường lao động cực kỳ căng, tuyển dụng ồ ạt, nhiều người đổi việc, tạo điều kiện cho lương bật tăng sau cú sốc lạm phát. Giờ tuyển dụng yếu hơn trung bình, áp lực tuyển người thấp, nên người lao động ít đòn bẩy để thương lượng. Lãi suất cũng đã cao hơn bốn năm trước, và người tiêu dùng đã thay đổi cách chi tiêu sau lần lạm phát trước.

Bản đồ phân kỳ: ai bị ép, ai còn dư địa

Sự phân hóa tháng 9 có logic rõ ràng. Nơi nào cú sốc năng lượng chuyển hóa thành kỳ vọng lạm phát và lương, nơi đó ngân hàng trung ương buộc phải tăng lãi. Nơi nào thị trường lao động đủ nguội để chặn vòng xoáy lương-giá, nơi đó họ có thể chờ thêm. ECB đã hành động; Fed đang bị thị trường đẩy vào thế khó vì lạm phát dai dẳng cộng với việc làm vững; BoE có dư địa đứng ngoài dù lạm phát sắp tăng.

Điểm dễ đọc sai là coi "lạm phát tăng" đồng nghĩa với "tăng lãi suất". BoE cho thấy điều ngược lại: lạm phát do chi phí nhập khẩu có thể tăng mà không cần phản ứng chính sách nếu nó không thấm vào lương và giá dịch vụ. Ngược lại, ở Mỹ, chính sức mạnh của thị trường lao động mới là thứ biến cú sốc năng lượng thành rủi ro lạm phát bền vững hơn — và đó là lý do một lần tăng lãi đang được định giá.

Điều thị trường có thể đang đọc sai

Thị trường đang nghiêng khá mạnh về một lần tăng lãi của Fed, nhưng chính các nhà kinh tế cũng chia rẽ. Nếu Fed giữ nguyên, phần bù rủi ro tăng lãi đang nằm trong giá trái phiếu và USD sẽ bị tháo ra nhanh, đặc biệt khi DXY chỉ quanh 99 và EUR/USD ở 1,1612 — tức đồng bạc xanh chưa hề được định giá cho kịch bản diều hâu cực đoan. Với BoE, rủi ro nằm ở chiều ngược lại: nếu dữ liệu lương hoặc giá dịch vụ bất ngờ nóng, thị trường sẽ phải định giá lại khả năng tăng lãi, và GBP có thể biến động mạnh quanh các số liệu GDP và sản lượng công nghiệp công bố hôm nay.

Một điểm nữa: kỳ vọng giá dầu hạ sau bầu cử Mỹ tháng 11 đang được dùng như lá chắn cho cả hai phía. Nếu xung đột kéo dài hơn dự kiến, kịch bản "đứng ngoài" của BoE trở nên mong manh hơn nhiều so với hiện tại.

Theo dõi gì tiếp theo

Trọng tâm là quyết định của Fed giữa tuần và BoE cuối tuần, nhưng giá trị thông tin nằm ở phần định hướng chứ không chỉ con số lãi suất. Với Fed, cần xem Warsh có xác nhận thiên hướng chống lạm phát hay để ngỏ; với BoE, cần xem biên bản họp có nhắc tới rủi ro vòng hai hay không. Song song đó, diễn biến giá dầu, đặc biệt quanh eo Hormuz, và các chỉ số lương, giá dịch vụ sẽ quyết định liệu sự phân kỳ hiện tại chỉ là tạm thời hay trở thành xu hướng kéo dài qua quý IV.