Quảng cáo
Quảng cáo
Séc tái áp trần giá xăng dầu từ 1/10 và đánh thuế 50% phần tăng biên lợi nhuận lọc dầu so với mức 2025, nhắm trực tiếp vào Orlen — đơn vị vận hành cả hai nhà máy lọc dầu của Séc. Biên lọc dầu khu vực đã vọt lên 50–55 USD/thùng từ vùng 15–20 USD, trong khi Aramco cắt toàn bộ phân bổ dầu thô tháng 10 cho châu Âu.
Séc sẽ tái áp trần giá xăng và dầu diesel từ ngày 1/10, đồng thời đánh thuế 50% lên phần gia tăng biên lợi nhuận lọc dầu so với mức nền 2025. Cơ chế trần giá được tính theo bình quân trượt ba ngày của bốn mốc tham chiếu — Orlen Unipetrol, MOL, ČEPRO và giá Platts — cộng thêm biên lợi nhuận được quản lý ở mức 2,50 crown/lít (khoảng 0,12 USD). Thuế tiêu thụ đặc biệt với dầu diesel giảm từ 9,95 xuống 8,011 crown/lít, tức sàn tối thiểu của EU, trong suốt tháng 10.
Điểm đáng chú ý không nằm ở bản thân trần giá, mà ở chỗ chính phủ Séc chọn cách can thiệp trực tiếp vào cấu trúc lợi nhuận thay vì để giá nội địa phản ánh chi phí thị trường. Bộ Tài chính Séc ước tính chi phí cho ngân sách nhà nước khoảng 1,1 tỷ crown (tương đương 51,9 triệu USD) cho riêng tháng 10.
Thuế lợi nhuận bất thường vẫn cần Quốc hội phê chuẩn, nhưng phạm vi áp dụng đã được xác định rõ: các doanh nghiệp chế biến dầu thô có doanh thu năm trên 2 tỷ crown. Ngưỡng này trên thực tế chỉ bắt được một cái tên — Orlen của Ba Lan, đơn vị vận hành cả hai nhà máy lọc dầu tại Séc. Thuế sẽ áp dụng đến hết 2027 và ước tính thu về khoảng 260 triệu USD mỗi năm.
Đây không phải động thái đơn lẻ. Ba Lan đã đánh thuế biên lợi nhuận lọc dầu nội địa của Orlen vài tuần trước khi Séc công bố biện pháp tương tự. Đức, Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha, Ý, Ba Lan và Áo đã đề nghị chủ tịch EU luân phiên của Ireland đưa thuế lợi nhuận bất thường với các nhà máy lọc dầu vào chương trình nghị sự Ecofin tháng 9 tại Dublin. Orlen vì thế đang đối mặt với rủi ro chính sách đồng thời ở nhiều thị trường, không chỉ ở Séc.
Biên lợi nhuận lọc dầu tại Orlen và MOL — hai đơn vị cung ứng cho thị trường Séc — đạt 50 đến 55 USD/thùng trong tháng 9, so với vùng lịch sử 15–20 USD, theo dữ liệu UBS được nhà kinh tế Lukáš Kovanda trích dẫn. Mức tăng này không đến từ nhu cầu tiêu thụ tăng vọt, mà từ cú sốc nguồn cung kép.
Thứ nhất, eo biển Hormuz bị đóng. Thứ hai, lực lượng Houthi kiểm soát cảng Mokha và đảo Perim ở eo biển Bab-el-Mandeb trong những tuần gần đây, cắt tuyến đường Biển Đỏ mà Ả Rập Xê Út dùng để vòng qua Hormuz sau khi đường ống Đông–Tây bị hư hại trong cuộc tấn công bằng drone ngày 11/9. Hai điểm nghẽn bị chặn cùng lúc buộc các nhà máy lọc dầu châu Âu phải cạnh tranh cho cùng một lượng dầu thô hạn chế.
Điểm mấu chốt về mặt cơ chế: Séc chỉ nhập khoảng 7% lượng dầu thời tiền chiến qua Hormuz, nhưng giá nhiên liệu tinh chế trên các thị trường châu Âu liên thông vẫn tăng. Một thùng diesel từ chuỗi cung ứng không bị ảnh hưởng vẫn bán ở mức giá của thùng khan hiếm nhất khi công suất lọc dầu bị thắt chặt. Đây là lý do vì sao biện pháp can thiệp của Séc không thể tách giá nội địa khỏi giá khu vực — trần giá chỉ chuyển phần chênh lệch từ người tiêu dùng sang ngân sách và sang biên lợi nhuận của nhà lọc dầu.
Saudi Aramco đã thông báo với người mua theo hợp đồng kỳ hạn ở châu Âu rằng họ sẽ không nhận được phân bổ nào trong tháng 10, chuyển hướng khoảng 1 đến 1,5 triệu thùng/ngày từ vùng Vịnh sang Trung Quốc, Hàn Quốc, Ấn Độ và Nhật Bản. Orlen đã tìm nguồn dầu thô thay thế trước khi có thông báo này, nhưng việc mất hoàn toàn phân bổ tháng 10 làm giảm dư địa đàm phán của mọi nhà máy lọc dầu châu Âu.
Giá xăng tại Séc đạt 44,22 crown/lít và dầu diesel 47,79 crown/lít trên toàn quốc tính đến ngày 9/9 — mức xăng cao nhất kể từ tháng 8/2022 và mức diesel cao nhất kể từ tháng 4/2026. Trần giá từ 1/10 sẽ chặn đà tăng này ở bề mặt, nhưng không giải quyết được nguyên nhân gốc là thiếu dầu thô và công suất lọc dầu bị thắt chặt.
Với CAD, AUD và NOK, câu chuyện này mang tính hai chiều. Một mặt, giá năng lượng cao hỗ trợ thu nhập xuất khẩu của Canada và Na Uy — những nước xuất khẩu ròng dầu thô và khí đốt. Mặt khác, việc chính phủ châu Âu ngày càng sẵn sàng áp trần giá và thuế lợi nhuận bất thường lên ngành lọc dầu tạo ra tiền lệ chính sách có thể lan sang các khu vực khác, làm giảm giá trị của dòng tiền năng lượng trong dài hạn.
Về tác động vòng hai lên lạm phát, trần giá xăng dầu ở Séc có thể kìm CPI trực tiếp trong ngắn hạn, nhưng chi phí 1,1 tỷ crown cho ngân sách và 260 triệu USD thuế dự kiến mỗi năm là những khoản chuyển dịch chứ không phải triệt tiêu. Nếu giá dầu thô tiếp tục bị đẩy lên bởi hai điểm nghẽn, áp lực sẽ quay lại qua kênh nhập khẩu và qua chi phí vận tải, buộc ngân hàng trung ương châu Âu phải cân nhắc giữa lạm phát năng lượng và tăng trưởng.
DXY ở 100,416 (+0,20%) và USD/JPY ở 157,483 (+0,40%) cho thấy đồng USD vẫn được hỗ trợ bởi vai trò trú ẩn, trong khi vàng ở 4.349,85 USD (-0,71%) điều chỉnh sau giai đoạn tăng. Với các đồng tiền hàng hoá, biến số cần theo dõi là liệu giá dầu thô có giữ được mức hiện tại khi nguồn cung vùng Vịnh bị chuyển hướng sang châu Á hay không.
Trước hết là kết quả bỏ phiếu tại Quốc hội Séc về thuế lợi nhuận bất thường — nếu được thông qua, đây sẽ là tiền lệ trực tiếp cho các nước EU khác. Tiếp theo là diễn biến tại Bab-el-Mandeb và trạng thái đường ống Đông–Tây của Ả Rập Xê Út, vì hai yếu tố này quyết định liệu biên lọc dầu có giữ được mức 50–55 USD/thùng. Cuối cùng, dữ liệu tồn kho dầu thô API công bố rạng sáng 23/9 theo giờ Việt Nam sẽ cho tín hiệu đầu tiên về mức độ thắt chặt thực tế của nguồn cung, trong khi các phát biểu của Fed Williams, Jefferson và Barkin có thể dịch chuyển sức mạnh đồng USD — biến số trực tiếp chi phối giá hàng hoá tính bằng USD.
Tổng hợp và phân tích từ OilPrice.
Thông tin trên trang không phải khuyến nghị đầu tư. Giao dịch ngoại hối và vàng có rủi ro mất vốn.
