Na Uy không rời bỏ châu Âu: chiến lược dầu khí Barents và bài toán cân bằng năng lượng

Barents: Lằn ranh chủ quyền hay ván bài thương lượng?

Tuyên bố của Bộ trưởng Năng lượng Na Uy Terje Aasland về việc tiếp tục thăm dò dầu khí tại biển Barents, bất chấp lệnh cấm khoan Bắc Cực mà EU ủng hộ, đã tạo nên một câu chuyện chính trị hấp dẫn: một nhà sản xuất năng lượng có chủ quyền cuối cùng đã chống lại các ràng buộc khí hậu của châu Âu. Tuy nhiên, thực tế ít kịch tính hơn và tiết lộ nhiều điều hơn: Na Uy không rút khỏi hội nhập năng lượng châu Âu, mà muốn tiếp tục bán lượng lớn dầu, khí đốt và điện cho châu Âu trong khi hạn chế chi phí chính trị trong nước từ việc tham gia thị trường liên kết.

Lệnh cấm khoan Bắc Cực của EU thực chất chỉ là một khuyến nghị chính trị, không phải lệnh cấm trực tiếp áp đặt lên Na Uy. Vì vậy, thách thức thực sự của Aasland với Brussels là về mặt thương mại: Na Uy sẽ phát triển tài nguyên, và châu Âu có thể quyết định có mua hay không. Đây không phải là sự tách rời, mà là cuộc đàm phán giữa người bán và khách hàng. Na Uy có lợi thế đáng kể: kể từ khi Nga xâm lược Ukraine, họ đã trở thành nhà cung cấp khí đốt lớn nhất châu Âu, đáp ứng khoảng 30% nhu cầu của EU và Anh. Chính phủ Na Uy dự kiến dòng tiền ròng từ dầu khí đạt 686 tỷ NOK trong năm 2026.

'Pin xanh' và sự thật về thương mại điện xuyên biên giới

Aasland đúng khi nói Na Uy không thể tự mình cân bằng hệ thống điện châu Âu. Thủy điện Na Uy linh hoạt, với khoảng 85 TWh dung lượng hồ chứa, có thể điều chỉnh sản xuất khi năng lượng tái tạo của châu Âu dồi dào và tăng xuất khẩu khi giá cao. Điều này có giá trị, nhưng không biến Na Uy thành một 'cục pin' đủ lớn để hấp thụ mọi thặng dư và bù đắp mọi thiếu hụt của châu Âu. Tuy nhiên, không có chiến lược năng lượng châu Âu nghiêm túc nào đòi hỏi Na Uy làm điều đó một mình. Thị trường điện chung kết hợp thủy điện Na Uy với điện hạt nhân và thủy điện Thụy Điển, điện gió Đan Mạch, điện mặt trời lục địa, pin, đáp ứng nhu cầu và kết nối xuyên biên giới. Mỗi quốc gia đóng góp một phần vào danh mục cân bằng.

Sự phản đối của Na Uy đối với các đường dây liên kết mới với Đức và Anh xuất phát từ việc giá điện trong nước tăng khi tiếp xúc với giá cao ở châu Âu lục địa. Tác động phân phối này là có thật, nhưng giá cao hơn cho một số người tiêu dùng không có nghĩa là các kết nối không tạo ra giá trị. Na Uy sản xuất khoảng 162 TWh điện vào năm 2025 và tiêu thụ 139,2 TWh, xuất khẩu khoảng 34 TWh và nhập khẩu 11,5 TWh. Việc nhập khẩu trong những giờ mà năng lượng nước ngoài rẻ hơn là mục đích của thương mại, không phải là điểm yếu. Một thị trường chỉ cho phép xuất khẩu có lãi không phải là thị trường chung, mà là đặc quyền tiếp cận khách hàng nước ngoài.

Nút thắt nội địa: Nhu cầu điện tăng nhanh hơn nguồn cung

Lý do chính đáng nhất cho sự thận trọng của Na Uy không đến từ Brussels, mà từ nhu cầu điện nội địa ngày càng tăng. Công nghiệp, giao thông, nền tảng ngoài khơi và các dự án carbon thấp mới đều cần nhiều điện hơn, trong khi việc phát triển điện gió và đường dây truyền tải mới gặp phản đối mạnh mẽ. Cơ quan Năng lượng và Tài nguyên nước Na Uy dự báo cân bằng điện năm bình thường sẽ giảm từ khoảng 22 TWh năm 2023 xuống còn khoảng 7 TWh vào năm 2030, trước khi phục hồi nhờ nguồn cung mới sau 2030. Một số năm có thể nhập khẩu ròng do sản lượng thủy điện biến động. Việc hạn chế trao đổi năng lượng có thể kiềm chế giá tạm thời trong những năm thừa ẩm ướt, nhưng không tạo ra điện cho các nhà máy mới hay bảo vệ Na Uy trong mùa đông khô hạn. Những lựa chọn khó khăn vẫn là trong nước: xây dựng thêm năng lượng tái tạo, tăng cường lưới điện nội địa, điều tiết nhu cầu mới hoặc chấp nhận nhập khẩu thường xuyên hơn.

Quan hệ Na Uy – EU: Đối tác hay đối thủ?

Na Uy có quyền từ chối các đường dây liên kết mới nếu lợi ích trong nước không còn tương xứng với chi phí, có quyền phát triển dầu khí Bắc Cực trong khuôn khổ pháp luật của mình, và người tiêu dùng Na Uy xứng đáng được bảo vệ khỏi các cú sốc giá cực đoan. Nhưng đây là những lựa chọn chính sách riêng biệt, không phải bằng chứng về sự giải phóng khỏi Brussels. Châu Âu cung cấp cho Na Uy thị trường năng lượng quan trọng nhất, cơ sở hạ tầng dùng chung, tiếp cận điện giá rẻ trong giờ thừa và bảo hiểm khi thủy văn bất lợi. Na Uy cung cấp cho châu Âu khí đốt đáng tin cậy, thủy điện linh hoạt và công suất xuyên biên giới có giá trị. Cả hai bên đều được lợi, và cả hai bên thỉnh thoảng phải đối mặt với giá hoặc ràng buộc không thoải mái. Đó là bản chất của một thị trường hội nhập. Na Uy không cần phải là 'pin' của châu Âu, nhưng không thể đòi hỏi vẫn là 'trạm xăng' và nhà buôn điện chỉ khi đồng hồ chạy theo hướng có lợi cho mình.

Điều cần theo dõi

Giới giao dịch nên theo dõi chặt chẽ diễn biến giá khí đốt châu Âu (TTF) và dầu Brent, vì bất kỳ sự leo thang nào trong căng thẳng Na Uy – EU về khoan Barents đều có thể tác động đến nguồn cung kỳ vọng. Đồng thời, theo dõi các quyết định đầu tư của Na Uy vào các dự án Bắc Cực, vì chúng có thể mất hơn một thập kỷ để phát triển và sẽ cạnh tranh với nguồn cung chi phí thấp hơn khi châu Âu giảm tiêu thụ nhiên liệu hóa thạch. Ngoài ra, dữ liệu PMI sản xuất của Canada và Mỹ công bố hôm nay sẽ cho biết sức khỏe kinh tế, ảnh hưởng đến nhu cầu năng lượng và các đồng tiền hàng hóa như CAD và AUD.