Cước VLCC và diesel tăng vọt: nút thắt của dầu nằm ở logistics, không phải ở đường ống

Đường ống mở lại, nhưng tàu chở dầu vẫn mắc kẹt

Việc Saudi Aramco khởi động lại đường ống Đông–Tây công suất 7 triệu thùng/ngày sau 11 ngày đóng cửa được thị trường đọc như một tín hiệu hạ nhiệt: dòng dầu thô có thể quay lại cảng Yanbu, vòng qua eo Hormuz. Nhưng cần đọc kỹ con số. Đường ống chỉ chạy ở mức thấp, và để đưa sản lượng về lại mức trước sự cố khoảng 4 triệu thùng/ngày, cần thêm sáu đến tám tuần vì một số trạm bơm vẫn đang sửa chữa. Nói cách khác, nguồn cung thô chưa về đủ, và quan trọng hơn, hệ thống vận chuyển đã bị tổn thương theo cách mà việc mở van đường ống không thể sửa ngay.

Đây là điểm mấu chốt: cú sốc hiện tại không nằm ở giếng dầu hay đường ống, mà ở chỗ dầu thô được chở đi bằng gì và tốn bao nhiêu.

Cước VLCC đã thoát khỏi mọi thang đo thông thường

Mức thu nhập hàng ngày cho tuyến Vịnh–Trung Quốc đã vọt lên 1,2 triệu USD trong tuần này. TotalEnergies cố định tàu Kuwait Prosperity ở mức 75 triệu USD cho một chuyến — tương đương khoảng 38 USD/thùng chỉ riêng chi phí vận chuyển — và các chào giá tuần này đã tiến gần mốc 100 triệu USD.

Để hình dung quy mô, hãy nhìn vào tỷ trọng chi phí: cước vận tải hiện chiếm ít nhất 25% tổng chi phí dầu thô giao đến châu Á, so với mức 5–6% trong năm 2025. Đây là sự thay đổi cấu trúc, không phải biến động nhất thời. Khi một cấu phần chi phí tăng gấp bốn lần tỷ trọng trong vòng một năm, toàn bộ đường cong giá dầu giao sau phải định giá lại.

Cơ chế lan truyền rất rõ: tàu VLCC bị kẹt ở Vịnh khiến đội tàu chở đường dài toàn cầu thiếu hụt. Các nhà máy lọc dầu châu Á buộc phải mua lô nhỏ hơn cho hành trình dài — lọc dầu Trung Quốc chuyển từ VLCC sang Suezmax 1 triệu thùng để nhập dầu Brazil. Việc chia nhỏ lô hàng làm tăng số chuyến, tăng nhu cầu tàu, và lại đẩy cước lên cao hơn. Đây là vòng xoáy tự củng cố.

Diesel và sông Rhine: cú sốc thứ hai, khó thay thế hơn

Nếu cước tàu là vấn đề của dầu thô, thì diesel là vấn đề của sản phẩm tinh chế — và ở đây không có giải pháp thay thế nhanh.

Mực nước tại Kaub, điểm nghẽn then chốt trên sông Rhine của Đức, dự báo giảm xuống 6 cm trong tuần này, đủ để dừng toàn bộ hoạt động của sà lan tiêu chuẩn ở thượng nguồn Rhine và hạn chế nghiêm trọng việc giao diesel trước mùa đông. Song song đó, tồn kho khí đốt của Đức đã rơi xuống mức thấp kỷ lục theo mùa là 56,6%, buộc cơ quan điều hành THE phải mở thầu cho giao hàng quý 1/2027.

Bức tranh châu Á cũng không sáng hơn: gần 40% đội nhà máy nhiệt điện than của Ấn Độ — khoảng 74 nhà máy — giữ dưới 25% tồn kho yêu cầu, tương đương ba ngày tiêu thụ, khi nắng trái mùa làm tăng nhu cầu điện giữa mùa mưa yếu.

Điểm chung của tất cả các nút thắt này là chúng đều là bài toán logistics, không phải bài toán trữ lượng. Và đó là loại căng thẳng khó giải quyết bằng chính sách tiền tệ.

Vòng hai lên lạm phát và lên các đồng tiền hàng hoá

Với cước chiếm 25% chi phí dầu giao đến châu Á, giá dầu thô Brent tiến sát 100 USD/thùng chưa phản ánh đủ chi phí thực mà người mua cuối phải trả. Phần chênh lệch đó sẽ chảy vào giá xăng dầu bán lẻ, vào chi phí vận tải hàng hoá, rồi vào chỉ số giá tiêu dùng — với độ trễ vài tháng.

Đây là loại lạm phát mà ngân hàng trung ương khó xử lý: nó không đến từ cầu nội địa nóng, mà từ chi phí đẩy vào. Tăng lãi suất không làm sà lan chạy được trên sông Rhine cạn, cũng không giải phóng tàu VLCC khỏi Vịnh.

Với các đồng tiền hàng hoá, tác động phân hoá rõ rệt:

• CAD: hưởng lợi từ giá dầu cao, nhưng lợi ích bị giới hạn vì chênh lệch giá dầu Canada (Western Canadian Select) chịu thêm áp lực khi cước tàu tăng. Đồng thời, dữ liệu nhà ở yếu — chỉ số giá nhà mới dự báo đi ngang 0,0% so với mức -0,1% kỳ trước — cho thấy BoC vẫn có dư địa nới lỏng, tạo lực hai chiều.
• AUD: hưởng lợi gián tiếp khi Trung Quốc đẩy mạnh mua nguyên liệu. Đồng đã tăng phiên thứ sáu liên tiếp khi người mua Trung Quốc tăng cường mua trước kỳ nghỉ Trung thu và dự báo các nhà máy luyện đóng cửa, đẩy hợp đồng LME ba tháng lên 14.766 USD/tấn, chỉ còn dưới 100 USD/tấn so với mức kỷ lục. Đây là tín hiệu tích cực cho AUD, nhưng phụ thuộc vào việc đà mua này có bền sau kỳ nghỉ hay không.
• NOK: hưởng lợi trực tiếp nhất từ giá dầu cao và nhu cầu khí đốt châu Âu tăng khi tồn kho Đức cạn. Na Uy là nguồn cung khí đường ống thay thế tự nhiên cho châu Âu khi sông Rhine không chở được nhiên liệu.

Điều cần theo dõi

Ba dữ liệu đáng chú ý trong phiên tới: tồn kho dầu thô API với dự báo giảm 0,5 triệu thùng sau mức tăng 7,14 triệu thùng kỳ trước — nếu số thực tế âm mạnh hơn dự báo, nó xác nhận căng thẳng nguồn cung vật chất; PMI tổng hợp sơ bộ của Mỹ với dự báo 55,2 so với 56 kỳ trước — mức giảm nhẹ này có thể làm dịu lo ngại lạm phát cầu kéo nhưng không giải quyết được lạm phát chi phí; và phát biểu của Barkin thuộc Fed, nơi thị trường sẽ tìm kiếm tín hiệu về cách Fed định giá loại lạm phát đến từ logistics.

Câu hỏi lớn hơn là liệu sáu đến tám tuần khôi phục đường ống Đông–Tây có thực sự giải phóng được đội tàu VLCC, hay căng thẳng sẽ kéo dài sang mùa đông — thời điểm nhu cầu diesel và khí đốt đạt đỉnh. Cho đến khi có câu trả lời, thị trường năng lượng vẫn đang giao dịch trên nền tảng chi phí vận chuyển, chứ không phải trên nền tảng trữ lượng.