Lạm phát 3,4% vượt tăng lương 3,1%: cú sốc thu nhập thực lần hai và hệ quả lên tiêu dùng Mỹ quý 4

Cú sốc thu nhập thực đã quay trở lại

Số liệu công bố hôm thứ Sáu cho thấy chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tháng 8 tăng 3,4% so với cùng kỳ năm trước, trong khi thu nhập bình quân theo giờ chỉ tăng 3,1%. Chênh lệch 0,3 điểm phần trăm này không phải con số nhỏ: thu nhập thực theo giờ đã giảm 0,1% so với tháng 7 và giảm 0,3% so với một năm trước. Nói cách khác, người lao động Mỹ đang làm việc với đồng lương mua được ít hàng hóa hơn so với chính họ cách đây mười hai tháng.

Điểm đáng chú ý là đây không phải lần đầu tiên trong chu kỳ này. Từ tháng 5/2023 đến khoảng tháng 4 năm nay, tăng lương liên tục bỏ xa lạm phát, giúp người lao động dần lấy lại phần nào sức mua đã mất trong giai đoạn lạm phát đỉnh. Nhưng xu hướng đó đảo chiều từ mùa xuân, và đến tháng 8 thì khoảng cách đã thành âm rõ rệt. Đây là cú sốc thu nhập thực thứ hai trong chu kỳ — lần đầu là giai đoạn 2021–2022, và lần này đến sau khi thị trường đã tưởng vấn đề đã được giải quyết.

Năng lượng là động lực chính, không phải cầu quá nóng

Cơ cấu lạm phát tháng 8 cho thấy áp lực không đến từ nhu cầu tiêu dùng mạnh mà từ phía cung năng lượng. Giá xăng tăng 3,9% chỉ trong một tháng và đóng góp hơn một phần ba mức tăng của CPI. Giá dầu diesel lần đầu chạm 6 USD/gallon, phản ánh gián đoạn nguồn cung từ các cuộc xung đột ở Iran và Ukraine. Ước tính nội bộ của Navy Federal cho thấy giá xăng đã nhảy 21% trong tháng 3, đẩy chi phí sở hữu xe lên mức cao kỷ lục.

Điều này quan trọng với chính sách tiền tệ vì bản chất của cú sốc. Nếu lạm phát do cầu kéo, Fed có thể siết thêm mà không lo suy thoái. Nhưng khi lạm phát đến từ giá năng lượng do địa chính trị, công cụ lãi suất gần như bất lực: tăng lãi suất không làm tăng nguồn cung dầu, mà chỉ bóp nghẹt phần cầu không liên quan — tức là làm người tiêu dùng khổ thêm mà không giải quyết được gốc rễ. Đây là lý do khiến Fed khó có thể phản ứng mạnh với con số 3,4%.

Hệ quả lên tiêu dùng quý 4

Tiêu dùng chiếm khoảng hai phần ba hoạt động kinh tế Mỹ, nên khi thu nhập thực giảm, tác động lan tỏa không nhỏ. Dữ liệu nội bộ của Navy Federal — bao phủ khoảng 15 triệu thành viên — đã cho thấy sự dịch chuyển hành vi: người từng mua ở Whole Foods nay chuyển sang Costco và Aldi. Khảo sát của YouGov cũng cho thấy nhóm thu nhập cao chuyển sang mua thực phẩm ở Costco, còn nhóm trung và thấp chọn Walmart Supercenter.

Điểm đáng lo là sự dịch chuyển này xuất hiện "gần như trên toàn bộ phổ thu nhập", không chỉ ở nhóm dễ tổn thương. Khi cả nhóm thu nhập cao cũng cắt giảm chi tiêu tùy ý để bù đắp chi phí thiết yếu, mức giảm tổng cầu có thể lớn hơn dự kiến. Với việc lạm phát khó hạ trong khi tăng lương chậm lại, kịch bản tốt nhất — theo nhận định từ phía Navy Federal — là hai chỉ số hội tụ trở lại vào đầu năm 2027. Nhưng ngay cả khi đó, lạm phát bằng tăng lương vẫn đồng nghĩa thu nhập thực đi ngang, không phải phục hồi.

Ý nghĩa với các đồng tiền chính

Với DXY quanh 99,09 và gần như đi ngang trong phiên, thị trường ngoại hối chưa định giá mạnh kịch bản Fed phải siết thêm. Điều này hợp lý: một cú sốc nguồn cung năng lượng vừa đẩy lạm phát lên vừa bào mòn sức mua, tạo thế tiến thoái lưỡng nan cho Fed — không thể nới vì lạm phát, không thể siết vì tiêu dùng yếu. Trạng thái này thường có lợi nhẹ cho USD so với các đồng tiền chu kỳ, nhưng không tạo được xu hướng tăng mạnh.

EUR/USD ở 1,15978 (-0,12%) phản ánh đồng euro đang chịu áp lực nhẹ, một phần vì ECB cũng đối mặt bài toán tương tự khi giá năng lượng châu Âu chịu ảnh hưởng trực tiếp từ xung đột Ukraine. USD/JPY ở 153,468 (-0,62%) cho thấy yen đang hưởng lợi từ dòng tiền trú ẩn khi rủi ro địa chính trị gia tăng — điều thường xảy ra khi cú sốc năng lượng là nguyên nhân chính. Vàng ở 4.346,23 (+0,68%) củng cố luận điểm này: kim loại quý tăng trong khi USD đi ngang cho thấy nhà đầu tư đang phòng ngừa rủi ro lạm phát đình trệ hơn là đặt cược vào sức mạnh đồng bạc xanh.

Điều cần theo dõi

Hai bài phát biểu của Chủ tịch ECB Lagarde trong các ngày 12 và 14/9 sẽ là điểm kiểm tra xem ECB có thừa nhận áp lực năng lượng tương tự hay không — nếu có, khoảng cách chính sách giữa Fed và ECB có thể thu hẹp và tác động lên EUR/USD. Về phía Mỹ, báo cáo ngân sách với dự báo thâm hụt 404 tỷ USD (cải thiện nhẹ so với mức 432 tỷ USD kỳ trước) ít có khả năng lay chuyển thị trường, nhưng là chỉ báo về áp lực tài khóa trong bối cảnh lãi suất cao.

Điều đáng theo dõi nhất là liệu giá năng lượng có tiếp tục là động lực chính của CPI trong các tháng tới, và liệu tăng lương có tiếp tục chậm lại hay không. Nếu cả hai cùng xảy ra, kịch bản lạm phát đình trệ sẽ rõ nét hơn, và khi đó phản ứng của Fed — cũng như hướng đi của DXY, EUR/USD và vàng — sẽ khó đoán định hơn nhiều so với hiện tại.