Chu kỳ tăng lãi suất toàn cầu trở lại: Fed, ECB, BOJ đồng loạt thắt chặt, điểm đứt gãy nào cho thị trường?

Chu kỳ thắt chặt mới đang thành hình

Ba ngân hàng trung ương lớn đã hành động chỉ trong vòng một tuần: Fed nâng lãi suất hôm thứ Tư, ECB tăng trước đó một tuần, và BOJ là cái tên mới nhất khi thắt chặt vào thứ Sáu. BOE giữ nguyên lãi suất nhưng phát tín hiệu rõ ràng rằng chi phí đi vay có thể phải tăng thêm. Đây không còn là câu chuyện của riêng một nền kinh tế — đó là sự đồng thuận ngầm rằng lạm phát do chi phí năng lượng từ xung đột Iran đang buộc các nhà hoạch định chính sách phải hành động.

Điểm khác biệt so với chu kỳ 2022 nằm ở mặt bằng lãi suất xuất phát. Lần này, lãi suất đã ở mức cao hơn nhiều so với mức đáy trước đây, nghĩa là mỗi lần tăng thêm đều đẩy chi phí vốn lên vùng mà nền kinh tế thực chưa từng kiểm chứng trong chu kỳ hiện tại.

Điều gì đang đẩy các ngân hàng trung ương vào thế thắt chặt?

Nguyên nhân trực tiếp là giá dầu và khí. Thỏa thuận ngắn ngủi giữa Mỹ và Iran hồi tháng trước từng khiến thị trường đặt cược vào việc hạ nhiệt xung đột và giá năng lượng hạ nhiệt. Khi thỏa thuận đó sụp đổ, cùng với bước tiến của Houthi dọc bờ Biển Đỏ — mối đe dọa mới với nguồn cung dầu toàn cầu — bức tranh đảo chiều hoàn toàn.

Phó Chủ tịch ECB Boris Vujcic nói thẳng rằng kỳ vọng hiện tại là giá năng lượng sẽ duy trì ở mức cao lâu hơn. Và nếu lạm phát neo cao suốt mùa thu, tác động lên thu nhập hộ gia đình và hành vi tiêu dùng sẽ kéo theo hệ quả tiêu cực cho GDP. Đây là cơ chế truyền dẫn quan trọng: lạm phát năng lượng không chỉ là con số CPI, nó bào mòn sức mua và thu hẹp dư địa tăng trưởng.

Ở phía Mỹ, Chủ tịch Fed mới Kevin Warsh — người được bổ nhiệm thay thế sau nhiệm kỳ trước — đã bỏ qua áp lực công khai từ Tổng thống Trump về việc cắt giảm lãi suất. Ông tuyên bố khó có thể mô tả điều kiện tài chính tổng thể là "thắt chặt", một cách diễn đạt ngầm phủ nhận lập luận rằng chính sách tiền tệ đang bóp nghẹt nền kinh tế. Quyết định tăng lãi suất của Fed là nhất trí, và 16 trong số 18 nhà hoạch định dự báo ít nhất một lần tăng thêm 0,25 điểm phần trăm nữa trước cuối năm.

Phản ứng thị trường và tín hiệu từ các đồng tiền chính

Tại thời điểm 20:11 giờ Việt Nam ngày 18/09, chỉ số DXY đứng ở 100,469, tăng 0,23%. Con số này chưa phản ánh một cuộc chạy đua toàn diện vào USD, nhưng nó cho thấy đồng bạc xanh đang giữ được vị thế tương đối.

Điểm đáng chú ý nhất là USD/JPY leo lên 157,717, tăng 1,13% trong ngày. Đây là hệ quả trực tiếp của việc BOJ nâng lãi suất nhưng vẫn giữ chính sách ở vùng nới lỏng so với Fed. Thống đốc BOJ Kazuo Ueda nói "giai đoạn chính sách của chúng tôi đã thay đổi" và ngân hàng sẵn sàng tiếp tục đẩy chi phí đi vay lên — nhưng thị trường đọc rằng khoảng cách lãi suất với Mỹ còn quá lớn để JPY đảo chiều xu hướng. Chênh lệch lợi suất vẫn là lực chi phối chính.

EUR/USD giảm nhẹ 0,09% xuống 1,14655. Việc ECB đã tăng lãi suất trước đó và tín hiệu về khả năng tăng thêm vào tháng 10 hoặc tháng 12 đã được phản ánh phần lớn vào giá. JPMorgan nhận định đỉnh lãi suất phụ thuộc một cách khó chịu vào diễn biến Trung Đông, và không loại trừ khả năng ECB vượt 3%. Đây là rủi ro hai chiều cho EUR: nếu giá năng lượng tiếp tục leo thang, ECB buộc phải hành động mạnh hơn, nhưng tăng trưởng châu Âu sẽ chịu tổn thất.

Vàng tăng 0,71% lên 4.372,03 USD/oz — mức cao phản ánh nhu cầu phòng ngừa rủi ro địa chính trị song song với lo ngại lạm phát.

Điểm đứt gãy tiềm ẩn

Câu hỏi trung tâm là: khi tất cả các ngân hàng trung ương lớn cùng thắt chặt, áp lực dồn vào đâu trước tiên?

Thứ nhất, thị trường trái phiếu dài hạn. Lợi suất trái phiếu kỳ hạn dài đang ở mức cao nhất nhiều thập kỷ. Các ngân hàng trung ương đang chịu áp lực thị trường phải chứng minh họ sẵn sàng hành động để kiểm soát kỳ vọng lạm phát và kéo lợi suất dài hạn xuống. Nhưng nếu họ tăng lãi suất quá mạnh, chi phí tài khóa của chính phủ sẽ tăng vọt — đặc biệt ở các nền kinh tế có nợ công cao.

Thứ hai, các thị trường mới nổi. Khi Fed và ECB cùng hút thanh khoản, dòng vốn chảy khỏi tài sản rủi ro ở các nền kinh tế đang phát triển sẽ tăng tốc. Những quốc gia có thâm hụt tài khoản vãng lai lớn và dự trữ ngoại hối mỏng là mắt xích yếu nhất.

Thứ ba, sự phân kỳ trong kỳ vọng. Thị trường sau cuộc họp BOE đang định giá gần bốn lần tăng 0,25 điểm phần trăm trong vòng một năm tới, trong khi một số nhà phân tích chỉ cho rằng BOE sẽ tăng một lần. Sự chênh lệch giữa định giá thị trường và kỳ vọng cơ bản này là nguồn biến động lớn — nếu BOE không đáp ứng được kỳ vọng, GBP sẽ chịu áp lực giảm; nếu tăng mạnh hơn, trái phiếu chính phủ Anh có thể rung lắc.

Điều cần theo dõi

Trong ngắn hạn, bài phát biểu của Chủ tịch ECB Lagarde lúc 17:30 và của Bowman (Fed) lúc 20:30 hôm nay là hai sự kiện có thể định hình kỳ vọng về nhịp độ thắt chặt tiếp theo. Sản lượng công nghiệp Mỹ (dự báo 0,3% so với kỳ trước 0,2%) sẽ cho tín hiệu về sức chịu đựng của nền kinh tế trước lãi suất cao hơn.

Về trung hạn, ba biến số cần bám sát: diễn biến xung đột Iran và tuyến vận tải Biển Đỏ — yếu tố quyết định giá năng lượng; lợi suất trái phiếu dài hạn của Mỹ và Đức — thước đo áp lực lên chính sách tài khóa; và chênh lệch lãi suất USD/JPY — chỉ báo sớm nhất về căng thẳng thanh khoản toàn cầu. Khi ba yếu tố này cùng xấu đi, đó là lúc điểm đứt gãy trở nên rõ ràng nhất.