Lệnh cấm xuất khẩu diesel của Mỹ: Giải pháp cho giá kỷ lục hay chỉ tái phân phối khan hiếm?

Giá diesel kỷ lục và áp lực chính trị

Giá diesel bán lẻ trung bình toàn quốc tại Mỹ đã lên tới 6,5276 USD/gallon trong phiên thứ Ba, theo dữ liệu AAA. Đây là mức cao chưa từng có, và nó đang tạo ra áp lực chính trị đủ lớn để Tổng thống Trump tuyên bố ủng hộ một lệnh cấm xuất khẩu diesel. Phát biểu bên lề Đại hội đồng Liên Hợp Quốc, ông nói rõ: "Tôi đã nói đừng gửi diesel ra ngoài. Chúng ta sản xuất rất nhiều diesel... Tôi đã yêu cầu điều đó với đội ngũ của mình."

Đề xuất này không còn nằm ở rìa chính sách. Nghị sĩ Tim Burchett đã trình dự luật cấm xuất khẩu diesel từ tuần trước, và Lãnh đạo Đa số Thượng viện John Thune đã ủng hộ. Thượng nghị sĩ Alaska Dan Sullivan kêu gọi "tạm dừng xuất khẩu diesel Mỹ để xây dựng lại dự trữ trước mùa đông". Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent xác nhận chính quyền đang cân nhắc hiệu quả của lệnh cấm, cũng như liệu nó nên là một phần hay toàn phần.

Điều đáng chú ý là Bộ trưởng Năng lượng Chris Wright và Bộ trưởng Nội vụ Doug Burgum phản đối, cho rằng đây là ý tưởng tồi và sẽ phản tác dụng. Sự chia rẽ trong nội bộ chính quyền cho thấy đây không phải là một giải pháp kỹ thuật đơn giản, mà là một canh bạc chính trị có thể tạo ra hậu quả khó lường.

Vấn đề thực sự nằm ở công suất lọc dầu, không phải ở xuất khẩu

Cần phân biệt rõ: Mỹ là nhà sản xuất dầu thô lớn nhất thế giới, nhưng điều đó không có nghĩa là Mỹ có đủ công suất lọc dầu để biến dầu thô thành diesel. Công suất lọc dầu của Mỹ đã không theo kịp nhu cầu trong nước trong nhiều năm, đặc biệt là sau khi một số nhà máy lọc dầu đóng cửa hoặc chuyển đổi sang sản xuất nhiên liệu tái tạo.

Khi công suất lọc dầu bị giới hạn, việc cấm xuất khẩu diesel không làm tăng thêm một gallon diesel nào vào hệ thống. Nó chỉ chuyển hướng dòng chảy từ thị trường xuất khẩu sang thị trường nội địa. Về mặt cơ học, đây là tái phân phối khan hiếm, không phải giải quyết khan hiếm.

Và khan hiếm hiện tại không chỉ là câu chuyện của Mỹ. Nga đã áp đặt lệnh cấm xuất khẩu diesel của riêng mình sau các cuộc tấn công bằng drone của Ukraine vào các nhà máy lọc dầu Nga. Xuất khẩu diesel từ Trung Đông cũng bị gián đoạn do xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran. Nói cách khác, nguồn cung diesel toàn cầu đã co lại ở cả ba trung tâm xuất khẩu chính: Nga, Trung Đông và giờ là Mỹ.

Nếu Mỹ rút khỏi thị trường xuất khẩu diesel, châu Âu và các thị trường phụ thuộc vào diesel Mỹ sẽ phải tìm nguồn thay thế trong một thị trường vốn đã thiếu hụt. Giá diesel toàn cầu sẽ tăng, và đến lượt nó, chi phí vận tải, nông nghiệp và sản xuất công nghiệp sẽ tăng theo. Đây là tác động vòng hai lên lạm phát mà thị trường ngoại hối cần theo dõi.

Tác động lên lạm phát và các đồng tiền hàng hoá

Diesel là nhiên liệu đầu vào của gần như toàn bộ chuỗi logistics. Giá diesel tăng không chỉ đẩy chi phí vận chuyển hàng hoá, mà còn làm tăng chi phí khai thác mỏ, nông nghiệp và xây dựng. Ở Mỹ, CPI năng lượng có thể tăng mạnh trong các tháng tới nếu giá diesel duy trì ở mức hiện tại. Điều này tạo ra một bài toán khó cho Fed: lạm phát do chi phí đẩy lên không thể giải quyết bằng lãi suất, nhưng nếu Fed nới lỏng quá sớm, kỳ vọng lạm phát có thể mất neo.

Với chỉ số DXY hiện ở 100,764 (+0,22%), thị trường đang định giá một Fed thận trọng. Nhưng nếu giá năng lượng tiếp tục leo thang, áp lực lên Fed sẽ tăng theo hai hướng: hoặc giữ lãi suất cao lâu hơn để kiểm soát lạm phát, hoặc chấp nhận lạm phát cao hơn để bảo vệ tăng trưởng. Cả hai kịch bản đều có hàm ý khác nhau cho đồng USD.

Đối với các đồng tiền hàng hoá, bức tranh phức tạp hơn. CAD thường hưởng lợi khi giá dầu tăng, nhưng lần này Canada cũng phải đối mặt với chi phí năng lượng đầu vào cao hơn cho ngành khai thác và vận tải. AUD chịu ảnh hưởng gián tiếp qua giá năng lượng và triển vọng tăng trưởng của Trung Quốc, trong khi NOK được hỗ trợ bởi giá dầu Brent cao hơn nhưng cũng chịu áp lực từ lạm phát nhập khẩu của châu Âu.

Điểm mấu chốt là: trong một cú sốc nguồn cung năng lượng, các đồng tiền hàng hoá không tự động hưởng lợi. Chúng chỉ hưởng lợi nếu giá hàng hoá xuất khẩu của họ tăng nhanh hơn chi phí năng lượng đầu vào. Với diesel, chi phí đầu vào đang tăng ở khắp nơi, và điều đó thu hẹp biên lợi nhuận của toàn bộ chuỗi sản xuất.

Lệnh cấm có khả năng thành hiện thực không?

Về mặt chính trị, lệnh cấm có thể được thông qua nếu Trump tiếp tục gây áp lực. Nhưng về mặt kinh tế, nó đối mặt với ba rào cản. Thứ nhất, các nhà máy lọc dầu Mỹ có hợp đồng xuất khẩu dài hạn; việc hủy bỏ đột ngột sẽ gây tổn thất pháp lý và tài chính. Thứ hai, các đồng minh như châu Âu và Nhật Bản phụ thuộc vào diesel Mỹ sẽ phản ứng mạnh. Thứ ba, lệnh cấm có thể bị thách thức tại tòa án thương mại quốc tế.

Ngay cả khi lệnh cấm được thực thi, tác động lên giá diesel bán lẻ Mỹ có thể chỉ là tạm thời. Nếu công suất lọc dầu không tăng, và nếu nguồn cung toàn cầu tiếp tục bị gián đoạn, giá diesel sẽ vẫn cao. Lệnh cấm chỉ làm giảm lượng diesel rời khỏi Mỹ, nhưng không làm tăng lượng diesel được sản xuất ra.

Điều cần theo dõi

Trong ngắn hạn, dữ liệu tồn kho dầu thô API dự báo giảm 0,5 triệu thùng so với mức tăng 7,14 triệu thùng kỳ trước sẽ là tín hiệu quan trọng về cung cầu dầu thô. PMI Tổng hợp sơ bộ của Mỹ dự báo 55,2 so với 56 kỳ trước cũng đáng chú ý, vì nó phản ánh sức mạnh của khu vực sản xuất và dịch vụ trong bối cảnh chi phí năng lượng cao.

Về phía Canada, chỉ số giá nhà mới MoM dự báo 0,0% so với -0,1% kỳ trước sẽ cho thấy liệu thị trường bất động sản Canada có ổn định trở lại trong bối cảnh giá năng lượng cao hay không. Đây là yếu tố quan trọng cho CAD, vì bất động sản là một phần lớn trong nền kinh tế Canada.

Điều quan trọng nhất cần theo dõi là liệu lệnh cấm xuất khẩu diesel có được thực thi hay không, và nếu có, phản ứng của châu Âu và các đồng minh sẽ như thế nào. Một cuộc chiến thương mại năng lượng có thể là tác nhân tiếp theo đẩy lạm phát toàn cầu lên cao, và trong kịch bản đó, các đồng tiền hàng hoá sẽ không còn là nơi trú ẩn an toàn như thị trường thường nghĩ.

Cần theo dõi thêm diễn biến xung đột Nga-Ukraine, vì các cuộc tấn công vào nhà máy lọc dầu Nga là một trong những nguyên nhân gốc rễ của cú sốc nguồn cung diesel hiện tại. Nếu xung đột hạ nhiệt, nguồn cung Nga có thể quay trở lại và làm dịu áp lực giá. Ngược lại, nếu xung đột leo thang, lệnh cấm xuất khẩu của Mỹ sẽ chỉ là một mảnh ghép trong bức tranh khan hiếm toàn cầu ngày càng nghiêm trọng.