Dầu Nga chảy vào Ấn Độ chậm lại: trừng phạt thứ cấp Mỹ đang vẽ lại bản đồ dầu châu Á

Cú giảm 16,5% chưa phải là hệ quả của trừng phạt

Nhập khẩu dầu thô Nga của Ấn Độ đã hạ 16,5% trong tháng 8, từ mức kỷ lục của tháng 7 xuống khoảng 2,1 triệu thùng/ngày. Dữ liệu sơ bộ của Kpler cho thấy tháng 9 có thể chỉ còn 1,9 triệu thùng/ngày. Điều đáng chú ý là mức giảm tháng 8 diễn ra trước khi luật trừng phạt mới của Washington được ký, nên quy hết cho trừng phạt là khiên cưỡng.

Nguyên nhân thực tế nằm ở phía cung ứng. Các tuyến cung từ Trung Đông được cải thiện, và nhà máy lọc dầu Ấn Độ đã chủ động xoay thùng dầu trước khi có bất kỳ rủi ro pháp lý nào. Mua dầu Iraq tăng khoảng 25% lên 171.000 thùng/ngày, dầu Saudi tăng 1,5% lên 328.000 thùng/ngày, trong khi hàng từ UAE giảm 5,4% xuống 620.000 thùng/ngày. Tổng nhập khẩu dầu thô của Ấn Độ giảm 8,8% xuống 4,44 triệu thùng/ngày.

Đây là kiểu dịch chuyển cơ cấu, không phải sự rút lui đơn thuần. Nga vẫn là nhà cung cấp lớn nhất của Ấn Độ, nhưng tỷ trọng đang bị bào mòn từ từ.

Luật Graham đổi bản chất phép tính kinh tế

Tổng thống Donald Trump đã ký Đạo luật Sanctioning Russia and Iran (được gọi là luật Lindsey O. Graham) vào thứ Sáu, trao cho chính quyền quyền áp thuế lên tới 100% đối với hàng hoá từ các nước mua dầu khí Nga với khối lượng lớn. Điểm mấu chốt: luật này không tự động áp thuế, mà tạo ra quyền tuỳ nghi. Chính khoảng trống giữa "có quyền" và "thực thi" mới là thứ thị trường phải định giá.

Với nhà máy lọc dầu Ấn Độ, bài toán đã đổi hình dạng. Dầu Nga vẫn rẻ hơn về mặt kinh tế thuần, nhưng chiết khấu đó giờ đi kèm một rủi ro khác: khả năng bị áp thuế lên toàn bộ hàng hoá Ấn Độ bán sang Mỹ. Đó là dạng rủi ro đuôi — xác suất thấp nhưng thiệt hại lớn — và nó buộc các nhà mua phải mua bảo hiểm bằng cách đa dạng hoá nguồn cung.

Chi phí đã phản ánh phần nào. Hoá đơn nhập khẩu dầu thô của Ấn Độ tăng 48,4% so với cùng kỳ lên 74,8 tỷ USD trong giai đoạn tháng 4–8, dù khối lượng nhập giảm 0,4%. Giá dầu cao hơn và cước vận tải đắt hơn đã ăn mòn phần tiết kiệm mà Ấn Độ dành nhiều năm để khai thác từ thùng dầu Nga chiết khấu.

Vòng hai lên lạm phát và các đồng tiền hàng hoá

Cơ chế lan truyền ở đây khá rõ. Khi Ấn Độ — nhà nhập khẩu dầu lớn thứ ba thế giới — chuyển từ nguồn Nga chiết khấu sang nguồn Trung Đông giá thị trường, chi phí đầu vào tăng. Chi phí đó đi vào giá xăng dầu nội địa, vào chi phí vận tải, rồi vào lạm phát CPI. Với một nền kinh tế nhạy cảm với giá năng lượng, đây là cú đẩy lạm phát từ phía cung mà ngân hàng trung ương khó xử lý bằng lãi suất.

Ở tầm khu vực, việc dầu Nga bị hạn chế chảy về châu Á làm tăng nhu cầu đối với dầu Trung Đông, qua đó nâng mặt bằng giá và cước vận tải. Dầu trên 100 USD không còn là kịch bản xa. Rủi ro giá vẫn nghiêng về phía tăng, bởi nguồn cung thay thế đều phải đi qua các tuyến dài hơn và đắt hơn.

Với các đồng tiền hàng hoá, tác động chia hai hướng. CAD hưởng lợi gián tiếp khi giá dầu cao hỗ trợ doanh thu năng lượng Canada, nhưng chịu áp lực nếu lạm phát toàn cầu kéo tăng trưởng chậm lại. AUD phụ thuộc nhiều hơn vào câu chuyện tăng trưởng Trung Quốc và giá quặng sắt hơn là dầu, nên ít hưởng lợi trực tiếp. NOK là đồng nhạy nhất với giá dầu Brent trong nhóm này nhờ xuất khẩu dầu khí của Na Uy, nhưng thanh khoản mỏng khiến biến động bị khuếch đại.

Bối cảnh vĩ mô hiện tại không ủng hộ phe bán USD: DXY ở 100,613 (+0,19%), EUR/USD 1,14406 (-0,20%), USD/JPY 157,511 (+0,13%), vàng 4.351,21 USD/oz (+0,20%). Một đồng USD mạnh hơn cộng với giá dầu cao là tổ hợp bất lợi cho các đồng tiền hàng hoá, vì nó vừa làm hàng hoá định giá bằng USD đắt hơn với người mua ngoài Mỹ, vừa thu hút dòng vốn về tài sản USD.

Điều gì quyết định tháng 10 và 11

Tháng 8 và 9 chưa nói lên nhiều về tác động thật của luật trừng phạt, vì các hợp đồng này được chốt trước. Hoạt động mua của tháng 10 và 11 mới là phép thử: nếu các nhà máy lọc dầu Ấn Độ tiếp tục rút khỏi dầu Nga ngay cả khi chưa có thuế nào được áp, thị trường sẽ hiểu rằng rủi ro tuỳ nghi đã đủ để thay đổi hành vi — và phần bù rủi ro đó sẽ nằm lại trong giá dầu.

Cần theo dõi tồn kho dầu thô Mỹ qua dữ liệu API và EIA để xem liệu nguồn cung thay thế có kịp bù đắp, cùng diễn biến PMI tổng hợp sơ bộ của Mỹ (dự báo 55,2 so với 56 kỳ trước) để đánh giá sức chịu đựng của nhu cầu. Với CAD, chỉ số giá nhà mới MoM (dự báo 0,0%) là điểm dữ liệu nội địa đáng chú ý bên cạnh giá dầu. Và trên hết, bất kỳ tín hiệu nào từ Washington về việc có thực sự kích hoạt quyền áp thuế hay không sẽ là biến số định hình lại toàn bộ phép tính của dòng chảy dầu châu Á.