Cuba mở cửa kinh tế giữa vòng vây trừng phạt mới: bài toán tự lực vẫn còn bỏ ngỏ

Sự việc: Washington siết chặt, Havana mở cửa

Ngày 3/9 (giờ Mỹ), Bộ Ngoại giao Mỹ công bố gói trừng phạt mới nhằm vào Cuba, bao gồm các lệnh trừng phạt nhắm vào Fidel Ernesto Castro – cháu trai cựu lãnh đạo Raul Castro – cùng hai công ty khai thác nickel, hai công ty năng lượng (trong đó có một công ty nhập khẩu dầu) và Banco Exterior de Cuba. Động thái này nằm trong chiến dịch gia tăng sức ép từ tháng 1/2026 nhằm gây áp lực thay đổi chế độ, theo lập luận của Ngoại trưởng Marco Rubio.

Đáng chú ý, cùng ngày, chính phủ Cuba công bố thêm 34 trang cải cách pháp lý, cho phép doanh nghiệp tư nhân thành lập công ty du lịch và lữ hành độc lập, không phải ký hợp đồng qua cơ quan nhà nước, đồng thời nới điều kiện cho nhà đầu tư trong nước mở tài khoản ngân hàng nước ngoài. Đây là bước tiếp nối sau gói cải cách 176 biện pháp hồi tháng 6, được coi là cải cách thị trường lớn nhất trong nhiều thập kỷ.

Kênh truyền dẫn tới thị trường tài chính

Với quy mô nền kinh tế Cuba chỉ khoảng 10 tỷ USD (theo ước tính của Ngân hàng Thế giới) và mức độ hội nhập tài chính hạn chế, tác động trực tiếp từ các lệnh trừng phạt này lên thị trường ngoại hối toàn cầu là rất nhỏ. Tuy nhiên, có ba kênh gián tiếp cần lưu ý:

1. Giá nickel: Cuba là nước có trữ lượng nickel lớn, đứng thứ 5 thế giới về sản lượng khai thác. Việc trừng phạt hai công ty khai thác nickel có thể làm siết chặt nguồn cung toàn cầu trong bối cảnh giá nickel đã nhạy cảm với các vấn đề địa chính trị. Nickel là nguyên liệu quan trọng cho pin xe điện và thép không gỉ.

2. Giá dầu và năng lượng: Cuba phụ thuộc gần như hoàn toàn vào dầu nhập khẩu (chủ yếu từ Venezuela và Nga). Lệnh trừng phạt nhắm vào công ty nhập khẩu dầu có thể làm trầm trọng thêm tình trạng thiếu nhiên liệu, nhưng tác động lên giá dầu thế giới là không đáng kể do sản lượng của Cuba rất nhỏ.

3. Tâm lý rủi ro địa chính trị: Việc Mỹ tiếp tục các biện pháp trừng phạt cứng rắn, kèm theo lời đe dọa can thiệp quân sự, có thể làm tăng nhẹ mức độ bất ổn ở khu vực Mỹ Latinh. Tuy nhiên, thị trường hiện đang tập trung vào dữ liệu việc làm Mỹ (NFP) công bố tối nay, nên phản ứng của đồng USD và vàng có thể sẽ bị chi phối nhiều hơn bởi yếu tố kinh tế vĩ mô.

Đồng tiền và tài sản nào chịu tác động?

• USD (DXY): Đồng bạc xanh hiện ở mức 99.007, gần như đi ngang. Các lệnh trừng phạt Cuba không tạo ra áp lực đáng kể lên USD, vì đây không phải là vấn đề liên quan trực tiếp đến thương mại toàn cầu hay dòng vốn.
• Vàng: Giá vàng đang ở mức 4473.3 USD/ounce, tăng nhẹ. Nếu căng thẳng leo thang, vàng có thể được hưởng lợi như một kênh trú ẩn, nhưng hiện tại chưa có dấu hiệu rõ ràng.
• Các cặp tiền chính: EUR/USD và USD/JPY gần như không biến động do thông tin này. Thị trường đang chờ đợi bài phát biểu của Fed Hammack và dữ liệu NFP.
• Hàng hóa: Giá nickel và dầu có thể phản ứng nhẹ, nhưng mức độ ảnh hưởng sẽ hạn chế vì Cuba không phải là nhà cung cấp lớn.

Mức độ định giá: Còn quá sớm để nói

Thị trường tài chính toàn cầu gần như đã định giá hoàn toàn các lệnh trừng phạt Cuba từ trước, vì đây là một phần của chiến dịch kéo dài từ tháng 1. Các đợt trừng phạt trước đó vào tháng 3 và tháng 6 (nhắm vào khai khoáng và xây dựng) cũng không gây ra biến động lớn. Vì vậy, gói trừng phạt mới này có thể chỉ mang tính biểu tượng về mặt địa chính trị, không tạo ra cú sốc mới.

Tuy nhiên, điểm đáng chú ý là phản ứng của Cuba: việc liên tục công bố cải cách thị trường cho thấy Havana đang tìm cách giảm phụ thuộc vào nền kinh tế nhà nước, nhưng liệu điều này có đủ để xoa dịu Washington hay không vẫn còn là câu hỏi lớn. Nếu Mỹ tiếp tục siết chặt, nền kinh tế Cuba có thể rơi vào khủng hoảng sâu hơn, nhưng tác động lan tỏa ra toàn cầu là rất hạn chế.

Điều cần theo dõi tiếp theo

• Phản ứng của chính phủ Cuba: Liệu có thêm các biện pháp đối phó, như tăng cường quan hệ với Trung Quốc và Nga, hay không. Điều này có thể ảnh hưởng đến cán cân cung cầu năng lượng và khoáng sản trong khu vực.
• Dữ liệu NFP của Mỹ: Công bố lúc 19:30 giờ Việt Nam hôm nay, dự báo 56K việc làm mới, có thể tác động mạnh đến USD và vàng, lấn át các yếu tố địa chính trị.
• Diễn biến giá nickel và dầu: Nếu có biến động bất thường, cần xem xét liệu có liên quan đến tình hình Cuba hay do các yếu tố khác.

Thị trường ngoại hối có thể sẽ phớt lờ thông tin này trong ngắn hạn, nhưng những nhà giao dịch quan tâm đến hàng hóa nên theo dõi sát diễn biến giá nickel, vì đây là kênh duy nhất có thể phản ánh rõ nét tác động từ các lệnh trừng phạt mới.