FinCEN nối dài chuỗi lừa đảo crypto từ các khu compound châu Á: vì sao các trung tâm lừa đảo đang lan rộng và tác động tới dòng tiền hợp pháp?

Dòng tiền 12,7 tỷ USD chảy qua hệ thống tài chính Mỹ

Báo cáo của FinCEN công bố ngày 3/9 đã định lượng rõ quy mô của các vụ lừa đảo tiền mã hóa xuất phát từ các khu phức hợp (compound) tại Campuchia, Lào và Myanmar. Từ tháng 9/2023 đến tháng 12/2025, khoảng 1.300 tổ chức tài chính đã nộp 33.904 báo cáo hoạt động đáng ngờ (SAR), với tổng giá trị lên tới 12,7 tỷ USD. Các doanh nghiệp dịch vụ tiền tệ (MSB), chủ yếu là các sàn giao dịch crypto, chiếm 55% số báo cáo và phát hiện 5,5 tỷ USD; ngân hàng chiếm 41% và báo cáo 6,4 tỷ USD; còn lại là các công ty chứng khoán với 784,5 triệu USD.

Số lượng báo cáo tăng trung bình 10,9% mỗi tháng, trong khi giá trị tăng 18%, từ 590 báo cáo trị giá 485,7 triệu USD vào tháng 10/2023 lên 2.482 báo cáo trị giá 833,5 triệu USD vào tháng 12/2025. FinCEN cũng thận trọng lưu ý rằng mức tăng có thể phản ánh việc áp dụng rộng rãi từ khóa tìm kiếm từ cảnh báo năm 2023, và tổng số có thể bị trùng lặp do chuyển tiền nhiều lần hoặc sai sót của người khai báo.

Cơ chế vận hành: stablecoin là điểm chảy máu

Điểm đáng chú ý là các đối tượng lừa đảo sử dụng ít nhất 22 loại tài sản kỹ thuật số khác nhau, nhưng phổ biến nhất là Ethereum, USDT và USDC. Chúng hiếm khi dùng token tự phát minh. Phân tích chuỗi khối cho thấy dù nạn nhân mua loại tiền nào ban đầu, số tiền gần như luôn được chuyển đổi thành stablecoin, và gần như độc quyền thành USDT, sau đó được đẩy qua các giao thức DeFi hoặc các sàn giao dịch ngoài nước Mỹ. Các đối tượng còn tái sử dụng địa chỉ thu tiền cho nhiều nạn nhân cùng lúc, tạo ra mô hình nhận diện cho các công ty giám sát.

Cơ chế này cho thấy stablecoin, đặc biệt là USDT, đang trở thành kênh trung chuyển chính cho dòng tiền bất hợp pháp. Việc chuyển đổi sang USDT giúp chúng tránh biến động giá và dễ dàng thanh khoản qua các sàn phi Mỹ, nơi các yêu cầu KYC/AML lỏng lẻo hơn. Điều này đặt ra câu hỏi về trách nhiệm của các nhà phát hành stablecoin trong việc giám sát dòng tiền, và có thể thúc đẩy các quy định mới nhắm vào stablecoin tại Mỹ.

Nạn nhân không chỉ là người già

Trái với giả định phổ biến, FinCEN cho rằng người lớn tuổi không bị nhắm tới một cách không tương xứng. Khoảng 25% số báo cáo đề cập đến lạm dụng người cao tuổi, trong khi nhóm tuổi từ 60 trở lên chiếm 24,4% dân số. Tuy nhiên, FBI ước tính thiệt hại do lừa đảo với người Mỹ trên 60 tuổi là 4,8 tỷ USD trong năm 2024. Nạn nhân đến từ tất cả 50 tiểu bang.

Nguồn tiền bị lừa thường đến từ tài khoản hưu trí, hạn mức tín dụng thế chấp nhà, các khoản vay thế chấp thứ hai và vay cá nhân. Một phụ nữ đã gửi gần 640.000 USD từ quỹ hưu trí; một người khác mất hơn 1 triệu USD trong sáu tháng. Điều này cho thấy các vụ lừa đảo không chỉ ảnh hưởng đến những người thiếu hiểu biết về công nghệ, mà còn nhắm vào những người có tài sản tích lũy, bất kể độ tuổi.

Lan rộng và hệ quả với dòng tiền hợp pháp

Interpol đã cảnh báo mô hình này đang lan rộng vượt ra ngoài Đông Nam Á. Các khu compound ở Campuchia, Lào và Myanmar được điều hành bởi hàng trăm nghìn người, nhiều người trong số họ bị buôn bán qua các quảng cáo việc làm giả. Chính quyền Mỹ đã tịch thu hơn 25 triệu USD liên quan đến các vụ lừa đảo này trong năm nay.

Sự lan rộng này tạo ra áp lực kép lên hệ thống tài chính hợp pháp. Thứ nhất, các ngân hàng và sàn giao dịch phải tăng chi phí tuân thủ để phát hiện và báo cáo các giao dịch đáng ngờ, điều này có thể dẫn đến việc siết chặt hơn đối với các giao dịch tiền mã hóa hợp pháp. Thứ hai, dòng tiền bất hợp pháp có thể làm xấu đi hình ảnh của ngành, khiến các nhà hoạch định chính sách thận trọng hơn trong việc cấp phép cho các sản phẩm mới như ETF giao ngay, dù dòng vốn vào các quỹ này vẫn tích cực.

Nhà giao dịch cần theo dõi gì

Bài học lớn nhất từ báo cáo FinCEN là stablecoin, đặc biệt là USDT, đang trở thành tâm điểm chú ý của cơ quan quản lý. Nếu Mỹ siết chặt các quy định đối với stablecoin, có thể ảnh hưởng đến thanh khoản và dòng vốn vào thị trường crypto. Bên cạnh đó, các quy định mới như Đạo luật GUARD, được các thượng nghị sĩ giới thiệu để tài trợ cho việc truy vết blockchain cho cảnh sát địa phương, có thể tạo ra các yêu cầu giám sát mới.

Nhà giao dịch nên theo dõi các động thái lập pháp và quy định liên quan đến stablecoin, cũng như các báo cáo tiếp theo của FinCEN về xu hướng lừa đảo. Sự thay đổi trong cách các sàn giao dịch và ngân hàng xử lý các giao dịch stablecoin có thể ảnh hưởng đến thanh khoản và chi phí giao dịch. Ngoài ra, việc các cơ quan quản lý tăng cường truy quét có thể khiến một số sàn phi Mỹ phải thắt chặt quy trình, từ đó ảnh hưởng đến dòng vốn xuyên biên giới.