Nhập khẩu dầu thô châu Á chạm đỉnh 23,96 triệu thùng/ngày: hồi phục thật hay chỉ là mua bù tồn kho?

Đỉnh nhập khẩu mới vẫn thấp hơn nền cũ

Châu Á dự kiến nhập 23,96 triệu thùng dầu thô mỗi ngày trong tháng 9, mức cao nhất kể từ tháng 2 — tháng ngay trước khi chiến tranh Iran nổ ra và làm tê liệt nguồn cung từ Trung Đông. Con số này vượt mức 23,38 triệu thùng/ngày của tháng 8, đánh dấu tháng hồi phục thứ tư liên tiếp kể từ đáy 10 năm hồi tháng 4–5, khi các nhà máy lọc dầu châu Á phải xoay xở tìm nguồn thay thế giữa lúc dòng chảy qua eo Hormuz bị siết chặt.

Nhưng cần đặt con số này đúng chỗ. So với nền trước chiến tranh, nhập khẩu của khu vực vẫn thiếu khoảng 13%. Nói cách khác, châu Á đang mua nhiều hơn so với chính mình trong giai đoạn khủng hoảng, chứ chưa trở lại nhịp bình thường. Đây là điểm khác biệt quan trọng giữa "hồi phục" và "bắt kịp" — và thị trường đang có xu hướng đọc nhầm vế thứ hai thành vế thứ nhất.

Trung Quốc: bù tồn kho, không phải bùng nổ tiêu thụ

Đầu tàu của khu vực cho thấy bức tranh rõ nhất. Trung Quốc nhập 8,93 triệu thùng/ngày trong tháng 8, tăng 6,2% so với tháng 7 và tiếp tục hồi phục từ đáy thập kỷ hồi tháng 6. Nhưng mức này vẫn thấp hơn khoảng 2 triệu thùng/ngày so với thời điểm trước chiến tranh.

Khoảng trống 2 triệu thùng/ngày đó là chìa khóa để phân biệt hai động lực. Nếu nhu cầu công nghiệp và giao thông thực sự bùng nổ, sản lượng lọc dầu chạy nền sẽ phải tăng tương ứng và kéo theo nhập khẩu vượt nền cũ. Thay vào đó, phần lớn đà tăng đến từ việc các nhà máy lọc dầu tái lập tồn kho sau giai đoạn rút cạn dự trữ, cộng thêm nhu cầu mua bù sau khi nguồn cung Trung Đông gián đoạn. Goldman Sachs ước tính nhập khẩu dầu thô của Trung Quốc chỉ tăng khoảng 600.000 thùng/ngày trong quý IV so với quý III — một con số khá khiêm tốn, và điều kiện kèm theo là giá phải hạ nhiệt.

Cấu trúc nguồn cung đang dịch chuyển, không chỉ đảo chiều

Điểm đáng chú ý hơn cả con số nhập khẩu là cấu trúc lại dòng chảy. Dù khối lượng qua eo Hormuz đã cải thiện so với đáy tháng 4–5, nó vẫn thấp hơn mức trước chiến tranh, và châu Á vẫn nhận được lượng dầu Trung Đông ít hơn đáng kể so với đầu năm. Khoảng trống đó đang được lấp bằng các nguồn thay thế — Đại Tây Dương, châu Mỹ, Tây Phi — với chi phí vận chuyển cao hơn và thời gian giao hàng dài hơn.

Đây là thay đổi mang tính cấu trúc, không phải hiện tượng tạm thời. Một khi các nhà máy lọc dầu đã ký hợp đồng dài hạn với nguồn cung mới, chi phí chuyển đổi sẽ khiến họ khó quay lại mức phụ thuộc cũ vào Trung Đông ngay cả khi Hormuz mở hoàn toàn. Hệ quả là mức bù rủi ro địa chính trị được nhúng sâu hơn vào giá dầu, và biên độ dao động của Brent sẽ rộng hơn so với giai đoạn trước xung đột.

Vòng hai lên lạm phát và các đồng tiền hàng hoá

Với Brent quanh 100 USD/thùng, áp lực lên lạm phát toàn cầu không chỉ dừng ở giá xăng. Chi phí vận tải biển tăng do quãng đường dài hơn, chi phí bảo hiểm hàng hải cao hơn, và giá nguyên liệu đầu vào công nghiệp leo thang sẽ thấm dần vào CPI lõi với độ trễ vài tháng. Đây là lý do Fed khó nới lỏng nhanh, và chỉ số DXY đang giữ quanh 100,88 phản ánh phần nào kỳ vọng đó.

Với các đồng tiền hàng hoá, tác động phân hoá rõ rệt. CAD hưởng lợi tương đối khi dầu WTI và Brent neo cao, nhưng đà tăng bị giới hạn bởi lo ngại tăng trưởng chậm của nền kinh tế Mỹ — thị trường xuất khẩu chính. AUD ít nhạy với dầu hơn, chịu ảnh hưởng gián tiếp qua kênh lạm phát nhập khẩu và triển vọng tăng trưởng Trung Quốc, vốn vẫn yếu. NOK là trường hợp hưởng lợi kép khi vừa là nước xuất khẩu dầu, vừa là nước xuất khẩu khí đốt — nhưng thanh khoản mỏng khiến biến động khó đoán hơn.

Điều cần theo dõi

Hai dữ liệu quan trọng nhất trong tuần là tồn kho dầu thô API (dự báo giảm 0,5 triệu thùng, sau mức tăng 7,14 triệu thùng kỳ trước) và PMI tổng hợp sơ bộ của Mỹ (dự báo 55,2, giảm nhẹ từ 56). Nếu tồn kho giảm mạnh hơn dự báo trong khi PMI vẫn trên 55, câu chuyện "nhu cầu thật" sẽ được củng cố và Brent có thể kiểm định lại vùng 100 USD. Ngược lại, nếu tồn kho tiếp tục tăng và PMI suy yếu, đà tăng nhập khẩu của châu Á nhiều khả năng chỉ là sóng mua bù ngắn hạn. Bên cạnh đó, cần theo dõi chỉ số giá nhà mới của Canada và diễn biến DXY — vì sức mạnh của USD là biến số quyết định chi phí nhập khẩu dầu tính bằng nội tệ của châu Á, và do đó là yếu tố trực tiếp chi phối nhịp mua trong quý IV.